شناور در افسون درختان اسطوره‌ای جنگل حرا قشم

معرفی جنگل حرای شگفت‌انگیز

اگر دوست دارید سفری بروید که در عین واقعی بودن تنه بزند به سفری علمی تخیلی با من در این نوشته همراه شوید. سفر به جنگلی دریایی به اسم جنگل حرا؛ انبوه درختانی که باید برای تماشایشان، سوار بر قایق از آبراهه‌هایی برانی و گاهی هم دستی بکشی به برگ‌های براق و همیشه سبز درختان تا باور کنی واقعا درخت است که میان شوری آب روییده.

جنگلی که از بالا شکوهش بهتر پیداست، گُله به گُله انبوه درختان سرسبز میان دریای درخشان. می‌گویند درختان این جنگل دریایی که حرا نام دارد از اشک چشم آدم روییده است. بیایید این جنگل را در مجله گردشگری علی بابا بیشتر بشناسیم.

همانطور که قبلا اشاره شد این جنگل در تنگه خوران بین جزیره قشم و بخشی از استان هرمزگان، حد فاصل بین شمال جزیره قشم و بندر خمیر قرار دارد.

جنگل حرای قشم از بی‌نظیرترین و وسیع‌ترین اکوسیستم‌های مانگرو در دنیاست که اهمیت زیادی برای دانشمندان و محققان دارد و جزو زیست‌کره‌های ارزشمندی است که باید حفظ شود.

از پاییز و شروع فصل سرما تا اواخر فروردین

وقت پایین آمدن آب اگر به جنگل حرا برویم، با تماشای ریشه‌های درهم رفته که مانند شاخه‌های درخت هستند، افسون جنگل در ما حلول می‌کند.

دیدن جنگل حرا با چشم منطق و علم در ساعت اول از لذت این سفر کم می‌کند؛ پس اول باید با ناخدای پرتجربه، این 200 کیلومتر جنگل را در حاشیه شمال غربی قشم سِیر کنیم و در افسون درختان همیشه سبز حرا شناور شویم و بعد سراغ چند و چون روییدن درختی در آب می‌رویم و اینکه چرا به آن اکوسیستم مانگرو می‌گویند.

جنگل حراهمه جاندارن ماوا گرفته در جنگل حرا

زمانِ بالا آمدن آب، درختان تا گلوگاه فرو می‌روند و در نگاه اول به جنگلی شناور می‌مانند. جنگل حرا که مرتب در جزر و مد دریا زیر آب فرو می‌رود و بیرون می‌آید، وقت پایین رفتن آب ریشه‌هایش پیدا می‌شود.

اگر خوش‌شانس باشیم، می‌توانیم وقت خشکی هم جنگل را ببینیم که در نگاه اول به نظر می‌آید بین انبوهی از چوب رشد کرده‌اند اما این چوب‌ها همان ریشه‌های مرموز درختانند که آب شور دریا را در اطرف جنگل معتدل کرده‌اند، یک آب‌شیرین‌کن طبیعی.

درختان شگفت انگیزجنگل حرا جز در قشم در اطراف بندر لافت و بندر خمیر هم دیده می‌شوند و یک زیستگاه امن برای پرندگان مهاجر از مناطق گرمسیری‌ است؛ مانند حواصیل بزرگ، اگرت بزرگ، اگرت ساحلی، حواصیل هندی، کفچه نوک تیز، سلیم خاکستری، گیلانشاه، کاکائی و… جز پرندگان مهاجر این جنگل محل زندگی طیف رنگارنگی از آبزیان، پرندگان و دوزیستان است؛ مرغ ماهیخوار، حواصیل، لک لک، مرغابی و مرغ دریایی، خرچنگ، مارماهی، شیلو، کلینگ (نوعی صدف)، انواع قورباغه و… همه در این جنگل ماوا گرفته‌اند. مجموع همه این‌ها جنگل حرا قشم را تبدیل به زیباترین مقصد گردشگری در ایران می‌کند.

گونه های جانوریجنگل حرا، اشک چشم آدمی که از دست آدم در امان نیست

جنگل حرا درحاشیه شمال غربی قشم و در مساحتی حدود 200 کیلومتر مربع است و جزو 8 منطقه حفاظت‌شده بین‌المللی ایران. البته مساحت کل جنگل‌های حرا 7500 هکتار است و مساحت حوزه جزیره قشم را حدود 2400 هکتار تخمین زده‌اند. هرچند جنگل‌های حرای جزیره قشم از نظر کمیت اول است ولی بندرپل، جزیره هرمز، بندرخمیر، لافت، تیاب و جاسک را هم انبوهی از درختان حرا فرا گرفته‌است.

جالب اینکه جنگل حرا آخرین مجموعه وسیع این درختان ساحلی در جنوب غربی آسیاست که تا به حال خودش را از دست آدمیزاد و گزندهایش حفظ کرده است اما همین هم در خطر نابودی است. سوءمدیریت در تامین تأمین حق‌آبه زیست‌محیطی و همچنین رسوب‌گذاری فراوان در سال‌های اخیر، جنگل را با خشکسالی مواجه کرده‌ است؛ به خشکسالی باید ساخت و سازهای غیرمجاز و مخرب در حریم جنگل و آلودگی‌های انسانی را هم اضافه کرد.

جنگل حراهمه این‌ها درحالی اتفاق می‌افتد که نام این جزیره در فهرست ذخایر زیست‌‌کره یونسکو ثبت جهانی شده است. جنگل‌هایی که به سه عنوان جهانی معروفند: منطقه حفاظت شده بین‌المللی، ذخیره‌گاه زیست‌کره و تالاب بین‌المللی.

جنگل حرا سال ۱۳۵۱ به‌عنوان «منطقه حفاظت شده حرا» معرفی و سال ۱۳۵۴ ملقب به عنوان پارک ملی شدند و در نهایت سال ۱۳۵۶ به شبکه جهانی انسان و زیست‌کره یونسکو پیوستند و حالا هم توسط اداره کل محیط زیست استان هرمزگان محفاظت می‌شود.

جنگل حرا چابهار

گونه‌های گیاهی و ویژگی‌های درختان جنگل چیست؟

حالا مدتی است که در افسون جنگل حرا شناور بودیم و اگر بخواهیم پا در دنیای علم بگذاریم که از پیچیدگی و زیبایی، کم از افسانه و اسطوره ندارد، باید بگویم جنگل‌های دریایی در سواحل مناطق استوایی و نیمه‌استوایی رشد می‌کنند و اکوسیستم شگفت‌انگیز آن‌ها در جهان به نام عمومی مانگرو و به نام علمی اوسینا مارینا مشهورند.

این جنگل‌ها در ایران با نام حرا شناخته می‌شوند؛ در بلوچستان به این درختان تمر و در بعضی از نقاط تول هم می‌گویند و در عربی هم شوری و شوره صدا می‌شود.

مانگرو اکوسیستمی است تشکیل شده از زمین‌های مرطوب بین مناطق جزر و مدی دریا همراه با مجموعه‌هایی از گیاهان بی‌نظیر و جانوران منحصربه‌فرد مناطق ساحلی و تالابی. جنگل حرا در جزیره قشم و سواحل جنوبی استان هرمزگان از وسیع‌ترین و انبوه‌ترین نمونه‌های اکوسیستم مانگرو در دنیاست و این اهمیتش را برای پژوهشگران از همه نقاط دنیا بالا می‌برد.

جاهای دیدنی قشمگیاهان مانگرو نمی‌توانند دماي كمتر از 5 درجه سانتي‌گراد را حمل کنند و شوري بين 20 تا 32 در هزار هم دلخواه آنان برای رشد است. گیاهانی که جزو مقاوم‌ترين گونه‌ها هستند و با حداقل نیازها در سواحل دریا رشد می‌کنند، به شرطی که از گزند انسان، این مخرب‌ترین جاندار روی زمین در امان بمانند.

تماشایی‌ترین و حیرت‌انگیزترین بخش این گیاه، ریشه آن است؛ ریشه‌هایی كوتاه، كم‌عمق که کلی ریشه فرعی و باریک و اسفنجی از آن رو به بالارشد می‌کنند و تا 30 سانتي‌متر از سطح زمين بالاتر مي‌روند. اين ريشه‌ها کم‌کم دور درخت را می‌گیرند و یک شبکه را تشکیل می‌دهند و جایی جذاب و امن می‌شوند برای زیستن انواع جانوران در یک محیط باتلاقی.

ریشه‌ها از شوری آب کم می‌کنند تا مناسب برای تغذیه گیاه می‌شود. جنگل‌هاي دريايي حرا دو بار در شبانه‌روز در آب دریا فرو می‌روند و بیرون می‌آیند و همین ماهی‌های زیادی را هم به سمت جنگل می‌کشاند و جایی مناسب می‌شود برای ماهگیری.

جاهای دیدنی قشماما روش تکثیر این حرای افسانه‌ای که گیاهی از تیره شاه‌پسند است: دانه‌هایی روی درخت مادر می‌روید و نهال می‌شود و بعد از درخت جدا می‌شود و داخل مرداب می‌افتد. حرا برگ‌هایی بیضی دارد که روی‌شان سبز و براق است و پشت‌شان سفید یا خاکستری و حدود ۵ تا 7 و نیم سانتی‌متر هم طول‌ دارند.

حرا میو‌ه‌های زیبایی هم به شکل بادام دارند. گل حرا هم بسیار کوچک است و می‌توان گفت پیدا و ناپیدا در فصل مرداد می‌روید؛ گلی طلایی‌رنگ با ۴ گلبرگ که هر گلبرگش چند میلی‌متر بیشتر نیست و راحت دیده نمی‌شود اما عطر شیرین و خنکش را از چندمتری هم می‌فهمی.

جاهای دیدنی قشماز سر تا ته جنگل افسانه‌ای حرا در استفاده انسان!

گیاه حرا گاهی به عنوان علوفه خشک برای خوراک دام استفاده می‌شود؛ از چوب این درخت هم زغال درست می‌کنند، چوبش قاچاق هم می‌شود، می‌گویند پوست درخت حرا برای درمان جذام مفید است، شیره آوندهایش بیماری‌های پوستی را درمان می‌کند، در صنعت از تانن موجود در حرا برای تولید جوهر مازو استفاده می‌شود، چسب تخته و خمیر چوب از دیگر مصرف‌های صنعتی این جنگل است، مردم قدیمی از آب‌وگل این جنگل برای مالیدن به بدن جهت لاغری استفاده می‌کردند و…

با این اوصاف پیداست چه خطری باید این اکوسیستم حیاتی را تهدید کند.

از سر تا ته جنگل افسانه‌ای حرا در استفاده انسان!تفریح در جنگل حرا

در این جنگل می‌تواند تفریحات مختلفی را تجربه کنید.

یک طبیعت‌گردی ماندگار

قایق‌سواری تنها راه ورود به جنگل دریایی است و البته در ذات خود یک تفریح هیجان‌انگیز به‌ویژه اینکه همراه با بلدی محلی هستید که شما را از راه‌های تماشایی و امن می‌برد. اگر در زمان فرو رفتن آب به دیدار جنگل بروید این بخت را خواهید داشت که ریشه‌های درهم تنیده درختان را ببینید که در لجنزار و محیط باتلاقی روییده‌اند.

یک طبیعت‌گردی ماندگارپیشنهاد من این است که اول یک دل سیر از تماشای منظره لذت ببرید و لحظه‌ها را با حواس پنجگانه خود در ذهن ماندگار کنید و بعد از مناظر عکس بگیرید تا با دیدن تصاویر خاطره در تمام جان‌تان زنده شود.

پرنده‌نگری در سکوت

اگر پرنده‌نگر هستید و به معجزه تماشای این مخلوقات رنگارنگ در سکوت‌های طولانی پی برده‌اید، حتما جنگل حرا قشم را هم جزو نقاط مناسب پرنده‌نگری در لیست بگذارید. بهترین زمان هم آذر و بهمن است؛ با این توضیح که می‌توانید اطراف جنگل هم کمپ کنید.

پرنده‌نگری در سکوتدیدار از شاه شهید آوازخوان

اولین منظره زیبا در راه رفتن به جنگل حرا، مقبره شاه شهید است در 11 کیلومتری قشم؛ مقبره‌ای بر روی یک تپه، رو به دریا و در ساحل جنوبی جزیره. بومیان می‌گویند شاه شهید رویی نیکو و زیبادار داشت و ماهر بود در نواختن نی و آواز خواندن و گویا صاحب کرامات. مقبره شاه شهید معماری زیبا و تماشایی هم دارد.

دیدار از شاه شهید آوازخوان

شترسواری در دریا

تماشای یک جنگل شناور در آب وقتی سوار شتر هستید می‌تواند خاطره شما را از دیدن یک جنگل فانتزی‌تر کند. ترکیب دریا و حیوانی که ویژه صحراست و جنگلی که جایش در خشکی است.

جاذبه های گردشگری مجاور این مکان هم می‌توان به این موارد اشاره کرد:

شترسواری در دریاخواندنی‌هایی درباره جنگل حرا که نمی‌دانستید

* نام علمی درخت حرا ابوعلی سینا است.

* سطح آب در جنگل حرای قشم همیشه در حال جزر و مد است. وقت مد آب تا گلوگاه درخت بالا می‌آید و و وقت جزر گویی در خشکی رشد کرده‌اند.

* تعداد زیاد موش‌ها در جنگل آفت است اما موش‌ خرماهای جنگل حرا شاهین معروف افریقایی را به نام شاهین سینه خیاری به این جنگل کشانده است.

* حرا خرچنگی دارد که بومی‌ها به آن خرچنگ گیتارزن می‌گویند، یک دستش کوتاه و دست دیگرش بلند و شبیه گیتار.

جاذبه های جنگل* بیش از ۸ نوع عقاب و پرنده شکاری در حرا زندگی می‌کنند.

* ماهی گِل خورک که بومی و کمیاب این جنگل است تا وقتی بدنش مرطوب باشد در خشکی زنده می‌ماند و با پوستش نفس می‌کشد و از گل تغذیه می‌کند و رطوبت که تمام شد برمی‌گردد داخل آب.

* درختان اوایل تابستان گل معطری می‌دهند و اواخر تابستان میوه‌ای که بومی‌های قدیمی به آن خرک یا کنگ می‌گویند. میوه آن سبز، زرد و سپس سیاه می‌شود. داخل میوه روی درخت جوانه می‌زند و بعد جدا می‌شود و می‌افتد و هرجایی که افتاد متوقف می‌شود و رشد می‌کند و حرایی دیگر می‌شود.

جاذبه های قشم* اولین دهل قشم از تنه درختان حرا ساخته شده است.

* چوب درختان حرا وقت سوختن دود سیاه ندارد و آب نمک و مواد چربی را نیز جذب می‌کند و برای زغال مناسب است.

با پرنده‌های مهاجر به جنگل حرا عزیمت کنیم

از اواخر پاییز تا اواخر فروردین بهترین وقت برای دیدار با جنگل حراست. هم آب و هوا خوب و دلچسب است و هم فصل مهاجرت پرندگان است. اگر می‌خواهید هم از تماشای پرندگان و هم هوای خوش لذت ببرید، بهمن و اسفند زمانی طلایی هستند.

با پرنده‌های مهاجر به جنگل حرا عزیمت کنیمفروردین، هم از تعداد پرندگان مهاجر کم می‌شود و هم تعطیلات نوروز است و اگر مثل من از شلوغی بیزار باشید، ترجیح می‌دهید در سکوت به تماشا بروید و بیشتر صدای پرندگان و موج آب را بشنوید تا آدمیزاد.

جنگل حرا کجاست؟

این جنگل در تنگه خوران بین جزیره قشم و بخشی از استان هرمزگان، حد فاصل بین شمال جزیره قشم و بندر خمیر قرار دارد.

چطور به جنگل حرا برویم؟

برای رفتن به جنگل حرا که بین شمال جزیره قشم و بندر خمیر قرار دارد از بولوار خلیج فارس به سمت قشم می‌رویم، حدود 52 کیلومتر. برای دیدار با حرای افسون‌گر هم یک راه بیشتر نداریم و آن‌هم کرایه یک قایق است با ناخدایی کاربلد که به راه‌آب‌ها آشناست و می‌داند چه وقت و از کجا برود که زمان پایین آمدن آب در جنگل گرفتار نشویم، هرچند که قایقرانان گیرافتاده دیگران را با بی‌سیم خبر می‌کنند و امداد سر می‌رسد.

چطور به جنگل حرا برویم؟برای تماشای از دورِ جنگل هم می‌توان در نزدیکی ساحل کمپ زد و هم از طبیعت لذت برد و هم بازارچه‌های محلی با دست‌سازه‌های زیبای زنان و مردان محلی را تماشا کرد… در حین تماشا هم دقیقه‌ای نشست تا زنان بومی قشم هنرنقاشی‌شان را با حنا روی دست‌مان به نمایش بگذارند.

جنگل حرا را بشناس تا عاشقش شوی!

باید به دیدار این جنگل فریبا رفت، دیداری از روی آگاهی که هرچه آگاه‌تر باشیم عشق و محبت‌مان بیشتر می‌شود.

جنگل حرا را بشناس تا عاشقش شوی!اگر بدانیم جنگل دریایی که به دیدارش می‌رویم از عجیب‌ترین و پیچیده‌ترین اکوسیستم‌های دنیاست، علاوه بر شناور شدن در افسون شاخ و برگ و ریشه‌ها و لذت بردن از سکوت و صدای پرنده، عاشق آن هم می‌شویم. عشق از تعلق می‌آید و تعلق است که باعث می‌شود آنچه را دوست داریم همیشه زنده بخواهیم، همیشه فریبا، همیشه ماندگار… به دیدار حرا برویم و او را برای همه نسل‌ها زنده و روینده و رونده و سرسبز بخواهیم.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.