سد لتیان، شاهکار معماری رود جاجرود

سدی که روستای هم‌نامش را بلعیده...

سدها برای ما یادآور کاهش آب رودخانه در پایین‌دست هستند، اما احداث آن‌ها امری ضروری برای تأمین آب شرب و کشاورزی مناطق اطراف است. آنچه که سد را به سازه‌ای مهم تبدیل می‌کند مواردی چون نگهداشت میلیون‌ها لیتر مربع آب در پشت سد و تأمین برق است. زمانی‌که آب پشت سد جمع می‌شود، دریاچه‌ای طبیعی و زیبا شکل می‌گیرد که می‌تواند زیستگاه ماهیان و پرندگان بسیاری باشد. یک بار در کودکی همراه خانواده به سد لتیان رفتیم، موضوع برمی‌گردد به حدود 26 سال پیش، زمانی‌که آب پشت سد بسیار زیاد بود و من از نزدیک شدن به آن واهمه داشتم چون آب زلال نبود و عمق دریاچه نیز زیاد بود.

اما آن روز برای من تبدیل به خاطره خوشی شد چون در کوتاه‌ترین زمان ممکن به منطقه‌ای از تهران رسیدیم که مملو از زیبایی‌های طبیعی بود. بنابراین تصمیم گرفتم در این مقاله از مجله گردشگری علی‌بابا اطلاعات کاملی از سد لتیان لواسان و دیدنی‌های اطراف آن در اختیارتان قرار دهم.

سد لتیان در جنوب شهر لواسان، در فاصله 35 کیلومتری از شمال شرقی تهران و 5 کیلومتری از بخش جاجرود قرار گرفته است.

از جمله محبوب‌ترین تفریحات سد لتیان لواسان می‌توان به کمپینگ، قایق‌سواری، ماهیگیری و دوچرخه‌سواری اشاره کرد.

سد لتیان بسیار به تهران نزدیک است و برای دسترسی به آن می‌توانید از اتوبان بابایی به سمت لواسان برانید یا از جاده تهرانپارس و دماوند به سمت جاجرود حرکت کنید.

سد لتیان، رودخانه جاجرود، روستای کمرد، آبشار کمرد، غار چهل‌دختر، پارک‌های جنگلی تلو و لتیان از جمله دیدنی‌های اطراف سد لتیان هستند.

سد لتیان از گذشته تاکنون

سد لتیان که پیش از پیروزی انقلاب اسلامی آن را سد فرحناز می‌نامیدند، روی رودخانه جاجرود در بخش جنوبی شهر لواسان واقع شده است. سد لتیان در دره‌ای در میان کوه بندک و جاجرود ساخته شده که رودخانه برگ جهان به رود جاجرود می‌ریزد. وجود این سد علاوه‌بر تأمین آب شهر تهران و مزارع اطراف، منطقه‌ای زیبا برای پیک‌نیک و کمپینگ ایجاد کرده‌ است و هر هفته خانواده‌های بسیاری برای گذراندن اوقات فراغت خود به سمت سد لتیان لواسان حرکت می‌کنند.

تاریخچه سد لتیاندر ادامه مقاله توضیحات بیشتری در مورد هدف از ساخت، تاریخچه، سال ساخت، مجری طرح، مشخصات سد و دیدنی‌های اطراف آن ارائه خواهیم کرد.

هدف از ساخت سد لتیان

هدف از احداث سد لتیان لواسان، تأمین آب شرب مورد نیاز استان تهران و همین‌طور تأمین آب زراعتی دشت ورامین بود. رودخانه جاجرود اصلی‌ترین تأمین‌کننده و آبریز سد لتیان است و رودخانه‌های دیگری مانند افچه، برگ جهان و کُندرود در بالادست به این آبریز می‌رسند.

هدف از ساخت سد لتیان لواسانبا توجه به حجم آبریز اصلی، سد لتیان توانایی تأمین آب شرب مورد نیاز تهران به میزان 290 میلیون متر مکعب را داشت که از طریق تونلی به طول 5.9 کیلومتر به تصفیه‌خانه تهران‌پارس می‌رسید. علاوه‌بر آب آشامیدنی، از این آب برای آبیاری مزارع دشت ورامین نیز استفاده می‌شده و مقدار آن حدود 160 میلیون مترمکعب بوده است. از طرفی این سد قابلیت تولید سالانه 70 هزار مگاوات ساعت انرژی برقی-آبی را برای شبکه‌های سراسری تهران دارد.

به مرور زمان و با افزایش نیاز تهران به آب شرب، از سال 1367 به‌طور متوسط سالانه حدود 140 میلیون مترمکعب آب سد لار از طریق تونل 20 کیلومتری لار به کلان به نیروگاه کلان منتقل شده و از آن‌جا نیز به مخزن اصلی سد لتیان لواسان می‌ریزد. این امر باعث افزایش حجم آب قابل انتقال سد لتیان از 290 میلیون مترمکعب به 410 میلیون مترمکعب شده است.

تاریخچه سد لتیان لواسان

مطالعات اولیه برای ساخت سد فرحناز از سال 1338 شروع شد و در سال 1342 عملیات احداث سد آغاز شد. سد لتیان پس از 4 سال یعنی در سال 1346 به بهره‌برداری رسید. مهندسین مشاور سد، الکساندر گیپ و پیمانکار نیز ساسر و دستگاه بهره‌برداری از سد نیز شرکت آب منطقه‌ای تهران بود.

وزارت آب و برق وقت، مجری برخی از بخش‌های طرح بود و در طی سال‌های بعد نیز برای نگهداری از سد فرحناز و جلوگیری از ریزش کوه، اقداماتی انجام داده است. ما جستجوهای بسیاری انجام دادیم تا نام طراح اصلی سد فرحناز را پیدا کنیم اما متأسفانه اطلاعاتی در این مورد در بستر وب وجود ندارد. بنابراین اگر شما نام طراح این سد زیبا را می‌دانید، لطفاً برای ما کامنت کنید تا دیگر خوانندگان نیز با او آشنا شوند.

در سند زیر می‌توانید برخی از اقداماتی که توسط وزارت آب و برق منطقه‌ای تهران در سال 1350 برای امور حفاظتی سد لتیان لواسان انجام شده را ببیند. از عمده‌ترین اقدامات در این سال می‌توان به جلوگیری از ریزش کوه (99%)، خرید اراضی اطراف سد و انتقال ساکنین (95%) و حصارکشی دور دریاچه (99%) اشاره کرد. تمامی این اقدامات در سه ماهه چهارم سال 1350 انجام شده‌اند.

تاریخچهدر حال حاضر سد لتیان به محلی برای دفع فاضلاب رودبار قصران تبدیل شده اما به دلیل اجرای طرح سیستمی فاضلاب شهری در شهر لواسان، از ورود فاضلاب به سد لتیان جلوگیری می‌شود.

ساخت سد لتیان روی رود جاجرود باعث شکل گرفتن دریاچه‌ای زیبا در این منطقه شده که علت اصلی سفر گردشگران به آن، ماهیگیری در دریاچه و قایق‌سواری است. البته نباید زیبایی‌های طبیعی اطراف سد شامل پارک‌های جنگلی و روستای کمرد را فراموش کنیم. در ادامه مقاله به‌طور مفصل در مورد هر کدام از دیدنی‌ها و جاذبه‌های اطراف سد لتیان لواسان صحبت خواهیم کرد.

وجه تسمیه نام سد لتیان

سد لتیان در سال 1346 به بهره‌برداری رسید و به آن نام سد فرحناز را دادند اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی، نام این سد به لتیان تغییر کرد. نام سد از یکی از نزدیک‌ترین روستاها به دیواره سد گرفته شده که یکی از دهستان‌های کوچک لواسان بوده و با ساخت سد متأسفانه به زیر آب رفته است. با به زیر آب رفتن روستای لتیان، ساکنین این روستا خانه‌های خود را به دولت فروختند.

مشخصات سد لتیان

سد لتیان از دو بخش اصلی بتونی و خشکه‌چین تشکیل شده و ارتفاع آن از سطح دریا حدود 1600 است. ارتفاع سد از نقطه پی 45 متر و از بستر رودخانه جاجرود حدود 30 متر است. طول تاج سد، 88 متر در قسمت بتونی و 65 متر در قسمت خشکه چین و طول و عرض و عمق تاج سد نیز به ترتیب 450 متر، 9 متر و 99 متر است. ارتفاع تاج از کف رودخانه 80 متر بوده و عرض آن در کف رودخانه دقیقاً 99 متر است.

مشخصات سدسد لتیان لواسان 2 عدد دریچه تخلیه آب دارد که ظرفیت تخلیه آن‌ها 100 مترمکعب بر ثانیه بوده و ظرفیت سرریز تخلیه نیز 650 الی 1100 مترمکعب بر ثانیه است. ظرفیت آبگیر سد فرحناز حدود 80 مترمعکب بر ثانیه و نوع سرریز نیز تونلی-دریچه‌ای است. حجم بدنه سد لیتان 770 مترمکعب و حجم مرده مخزن آن نیز 28 میلیون مترمکعب است. نیروگاه برق سد آبی لتیان با ظرفیت اسمی 45 مگاواتی در فاصله 20 کیلومتری از سد قرار گرفته و نیروگاه کلان نام دارد.

در جدول زیر می‌توانید مشخصات سد را به صورت اجمالی ببینید.

ارتفاع سد از سطح دریا 1600 متر
ارتفاع سد از پی 45 متر
ارتفاع سد از بستر رودخانه جاجرود 30 متر
طول تاج در قسمت بتونی 88 متر
طول تاج در قسمت خشکه‌چین 65 متر
طول تاج 450 متر
عرض تاج 9 متر
عرض در کف رودخانه 99 متر
ارتفاع از کف رودخانه 80 متر
ارتفاع از پی 107 متر
مساحت حوزه آبریز 69.800 کیلومتر مربع
متوسط آب سالانه 350 میلیون مترمکعب
ظرفیت نیروگاه سد آبی لتیان 46 مگاوات
تعداد دریچه‌های تخلیه 2 عدد
نوع سرریز تونلی-دریچه‌ای
مجموع ظرفیت دریچه‌های تخلیه آب 100 مترمکعب بر ثانیه
ظرفیت سرریز تخلیه 650-1100 مترمکعب بر ثانیه
ظرفیت آبگیر 80 مترمکعب بر ثانیه

کاربرد سد لتیان

سد لتیان لواسان با هدف تأمین آب شرب شهر تهران روی مسیر رودخانه جاجرود احداث شد. البته بخشی از آب این سد برای آبیاری مزارع کشاورزی دشت ورامین نیز استفاده می‌شد.

کاربرد سدجاذبه های گردشگری سد لتیان لواسان

در اطراف سد لتیان جاذبه‌های گردشگری طبیعی زیبا و خیره‌کننده‌ای وجود دارد که برای یک روز سفر به خارج از استان تهران، انتخاب بسیار خوبی هستند. از جمله مهم‌ترین جاذبه های گردشگری سد لتیان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد. البته به یاد داشته باشید که سد لتیان، تنها یکی از جاهای دیدنی لواسان است.

پارک جنگلی تلو

پارک جنگلی تلو را با نام پارک غزال نیز می‌شناسند. تلو از جمله بزرگ‌ترین پارک‌های جنگلی منطقه لواسانات است که در کیلومتر 5 جاده تلو واقع شده و گردشگران بسیاری را به خود جذب می‌کند. پوشش گیاهی این پارک جنگلی شامل درختان سرو خمره‌ای، سرو نقره‌ای، بادام کوهی، درخت عرعر، ارغوان، کاج، پسته وحشی، زبان گنجشک، چنار، داغداغان، نارون و سنجد است.

این پوشش گیاهی وسیع به روش آبیاری قطره‌ای و از آب سد لتیان آبیاری می‌شود. از جمله حیواناتی که در این جنگل می‌توانید ببینید می‌توان به روباه، کبک، شغال و خرگوش اشاره کرد.

پارک جنگلی تلوفرآیند کاشت درختان در این منطقه از اوایل دهه 80 آغاز شده و مساحتی بیش از 10 میلیون مترمربع دارد. با توجه به مساحت بالا، پارک جنگلی تلو در حال حاضر چهارمین پارک بزرگ در پارک های تهران است. در این پارک امکاناتی برای اقامت گردشگران در نظر گرفته شده که شامل آلاچیق و قسمتی برای بازی کودکان است. نیمکت‌ در بخش‌های مختلف، نمازخانه و سرویس بهداشتی از دیگر امکانات پارک جنگلی غزال هستند.

پارک جنگلی لتیان

پارک جنگلی لتیان با وسعتی بیش از 1000 هکتار در بخش جنوبی سد واقع شده و از سمت جنوب تا بزرگراه شهید بابایی ادامه دارد. پارک لتیان از جمله مناطق ییلاقی و سرسبز تهران است که حدود 10 کیلومتر با تهران فاصله دارد و با نیم ساعت رانندگی به‌راحتی می‌توانید به این پارک برسید. همچنین در این ایام، این پارک یکی از جاهای دیدنی تهران در کرونا هم به حساب می‌آید.

پوشش گیاهی پارک جنگلی لتیان شامل درختانی چون سرو، بلوط، افرا، چنار و اقاقیا است. امکانات رفاهی بسیاری در این پارک برای گردشگران در نظر گرفته شده که از آن جمله می‌توان به آلاچیق‌های دارای منقل، سطل‌های زباله در جای‌جای پارک، بوفه، سفره‌‌خانه سنتی، کافی‌شاپ، نمازخانه، نیمکت برای استراحت و سرویس بهداشتی اشاره کرد.

آبشار و روستای کمرد

کَمَرد روستایی زیبا در بخش جاجرود است که در فاصله 25 کیلومتری از شهر تهران و در مسیر جاده آبعلی واقع شده است. آب‌وهوای روستا کوهستانی است و بنابراین برای اقامت در تابستان بهترین انتخاب خواهد بود.

در این روستا آبشار زیبایی به ارتفاع 20 متر قرار دارد که در دیواره کناری آن می‌توانید غاری زیبا و مرموز به مساحت 10 مترمربع را ببینید. نام این غار چهل‌دختر بوده و از جمله زیباترین جاذبه های طبیعی روستای کمرد است. علت نامگذاری غار به روایتی قدیمی برمی‌گردد که بر اساس آن 40 دختر به داخل غار رفتند و دیگر بازنگشتند.

آبشار و روستای کمردبرای رسیدن به آبشار کمرد باید حدود 10 دقیقه پیاده‌روی کنید. آبشار در منطقه‌ای واقع شده که پوشیده از درختان نارون، چنار و زرشک کوهی است. آبشار کمرد حدود 20 متر ارتفاع داشته و تنها در فصل بهار جریان دارد.

آبشار و روستای کمرداز دیگر جاذبه‌های گردشگری روستای کمرد می‌توان به امام‌زاده طیب ابن طاهر در قسمت شرقی روستا و امام‌زاده دوبرادران در کنار چشمه کوچک دوبرادران اشاره کرد. برای رفتن به روستای کمرد و دیدن غار چهل‌دختر و آبشار کمرد باید وارد جاده تهران به سمت هراز شوید. پس از 20 کیلومتر و پس از عبور از پل رودخانه جاجرود یک جاده خاکی فرعی می‌بینید، در انتهای این جاده، روستای کمرد قرار دارد.

تفریحات سد لتیان

علاوه‌بر جاهای دیدنی سد لتیان، با سفر به این منطقه می‌توانید تفریحات جذابی را تجربه کنید که یکی از مهم‌ترین آن‌ها، قایق‌سواری و ماهیگیری است. البته چادر زدن در کنار سد و استراحت در هوای مطبوع و خنک این منطقه نیز برای بسیاری از گردشگران یک تفریح آرامش‌بخش است.

ماهیگیری

ماهیگیری در سد لتیان یکی از جذاب‌ترین تفریحات این منطقه است، بنابراین می‌توانید کنار دریاچه بایستید و ماهیگیری کنید یا با قایق به وسط دریاچه بروید. به دلیل نزدیکی سد لتیان به تهران، بسیاری از ماهیگیران تهرانی برای گذراندن اوقات فراغت و تفریح به این سد سفر می‌کنند.

از ماهی‌های موجود در سد می‌توان به ماهی سفید رودخانه‌ای، اسلک، کپور کراس و ماهی زردپر اشاره کرد. برخی از ماهیگیران حرفه‌‌ای وجود ماهی‌ قزل‌آلای رنگین‌کمانی را نیز در رودخانه جاجرود و پشت سد لتیان گزارش کرده‌‌اند. البته این نوع ماهی در حال حاضر به ندرت دیده می‌شود و این درحالی است که تا چندین سال پیش، رودخانه جاجرود یکی از مکان‌های اصلی حضور ماهی قزل‌آلای رنگین‌کمانی بوده است.

قایق‌سواری

با ساخت سد روی رودخانه جاجرود، دریاچه‌ای طبیعی در این منطقه شکل گرفته که مکان بسیار مناسبی برای قایق‌سواری است. محلی‌های این منطقه به گردشگران قایق اجاره می‌دهند و می‌توانید برای چند ساعتی روی آب‌های خروشان پشت سد قایق‌سواری کرده و نسیم خنک دریاچه را روی صورت خود احساس کنید.

قایق سواری در سد لتیانطبیعت‌گردی

در اطراف سد لتیان لواسان مناطق سرسبزی وجود دارد که برای پیک‌نیک بهترین انتخاب خواهد بود. بنابراین هم می‌توانید در اطراف سد چادر بزنید و هم به کناره‌های رودخانه بروید. البته دو پارک جنگلی زیبا به نام‌های تلو و لتیان نیز در این منطقه وجود دارد که از مهم‌ترین مناطق گردشگری و تفریحی در شمال شرق تهران هستند. در بخش قبلی مقاله اطلاعات کاملی از پارک‌های جنگلی اطراف سد لتیان، پوشش گیاهی و جانوری و امکانات رفاهی هر کدام ارائه شده است.

پیک‌نیک

یکی از متداول‌ترین تفریحات سد لتیان لواسان، پیک‌نیک است و اواخر هر هفته می‌توانید خانواده‌هایی را ببینید که با وسایل پیک‌نیک و چادر به این منطقه سفر می‌کنند. با وجود مناظر زیبای اطراف سد و پارک‌های جنگلی که امکانات کافی نظر آلاچیق، منقل، صندلی، سرویس بهداشتی و کافه را دارند، می‌توانید آخر هفته خوشی را در کنار آب یا در میان درختان پارک جنگلی در کنار خانواده داشته باشید.

عکاسی

عکاسی از آن دسته تفریحاتی است که این روزها به لطف وجود شبکه‌های اجتماعی چون اینستاگرام، همه مشتاق آن هستند. اطراف سد، اطراف رودخانه جاجرود، پارک‌های جنگلی تلو و لتیان مکان بسیار مناسبی برای عکاسی هستند. با عکاسی از طبیعت زیبای این منطقه خاطره‌ای ماندگار بسازید.

عکاسیسد لتیان کجاست؟

سد لتیان در جنوب شهر لواسان واقع شده که از توابع تهران است. این سد دقیقاً در فاصله 35 کیلومتری شمال شرقی تهران و در فاصله 5 کلیومتری از شهر جاجرود و بر روی رود جاجرود ساخته شده است.

لوکیشن سد لتیان لواسان روی گوگل مپ

مسیر دسترسی به سد لتیان

برای دسترسی به سد لتیان لواسان (سد فرحناز) دو مسیر اصلی وجود دارد که یکی شامل سفر از شمال شرق تهران و اتوبان بابایی است. در این مسیر باید به سمت لواسان برانید و بعد از گذر از لواسان به سمت جنوب شرقی حرکت کنید. در مسیر دوم که از تهران‌پارس و جاده دماوند به سمت جاجرود و گردنه قوچک می‌گذرد باید به سمت پل جاجرود برانید و پس از پل به سمت شمال و موازی با رود حرکت کنید. پس از 5 کیلومتر می‌توانید ورودی سد لتیان را ببینید.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.