باغ فین کاشان؛ باغ ایرانی معروف جهان

مهم‌ترین جاذبه کاشان را بشناسید

باغ فین کاشان یکی از باغ‌های ایرانی است که علاوه‌بر قدمت طولانی آن که دست‌کم به 500 سال می‌رسد، محل اتفاقات تاریخی و سیاسی مهمی در طول سالیان مختلف بوده است.

معماری این باغ مانند باغ‌های ایرانی از درختان و جوی‌های آب و سنگ‌فرش‌های زیبا و حوض‌های آبی و بزرگ در کنار عمارت‌های تاریخی مختلف، نمایی با‌شکوه و حیرت‌انگیز آفریده که هر چشمی را به خود خیره می‌کند.

وظیفه امروز ما هم این است که قصه باغ فین کاشان را در مجله گردشگری علی‌بابا برایتان بازگو کنیم و بگوییم دقیقا چه چیزی این باغ را تا این حد خاص کرده که جزو میراث جهانی یونسکو هم محسوب می‌شود.

باغ فین در شهر کاشان و خیابان امیر‌کبیر قرار دارد.

از جاذبه‌های دیدنی باغ فین و جاهای دیدنی کاشان می‌توان به کوشک صفوی و کوشک قاجار، حوض دوازده‌فواره و حوض جوشان، عمارت سر‌در، حمام سلطنتی و حمام امیر‌کبیر، موزه ملی کاشان و کتابخانه، چایخانه و غیره اشاره کرد.

بناهای ساخته شده در باغ فین کاشان از زمان صفویه و زندیه و قاجاریه به جا مانده‌اند و برخی از کاشی‌ها و درختان این باغ هم قدمتشان به 500 سال پیش می‌رسد.

با باغ فین کاشان آشنا شویم

باغ فین کاشان یکی از معروف‌ترین و زیبا‌ترین جا‌های دیدنی کاشان است که علاوه‌بر آن‌که در سال 1314 جزو فهرست آثار ملی ایران قرار گرفت، در سال 1390 هم جزو فهرست میراث جهانی یونسکو نام برده شد.

وسعت باغ فین کاشان به 33799 متر‌مربع می‌رسد و به‌خاطر مدل قرار‌گیری دیوار‌های داخل باغ، برج‌و‌بارو‌های استوانه‌ای در اطراف باغ، نمایی با‌شکوه و مجلل پیدا کرده و به‌همین دلیل به باغ فین، «باغ شاه» هم می‌گویند. این باغ تاریخی و زیبای کاشان قصه‌های تاریخی چندین قرن را در دل خود جا داده که نام «امیرکبیر» یکی از نام‌هایی است که میان دیوار‌های آن می‌شنویم.

باغ زیبای کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

از لحاظ معماری باغ فین کاشان به دلیل معماری بی‌نظیر و خاص خود، جزو 9 باغ برتر ایرانی قرار دارد که جزو میراث جهانی یونسکو هستند. این باغ ایرانی زیبا در یکی از محلات قدیمی کاشان قرار گرفته که به آن فین می‌گویند.

در باغ فین کاشان حوضی وجود دارد که به آن حوض آرزو‌ها هم گفته می‌شود؛ درواقع می‌گویند اگر سکه‌ای در این حوض بیندازید آرزویتان برآورده خواهد شد. البته بیشتر گردشگران و بازدیدکننده‌ها به‌عنوان تفریح و سرگرمی حوض را پر از سکه‌های مختلف کرده‌اند.

حوض و فواره ها
عکس از: سایت Irandoostan

اما فلسفه سکه‌انداختن در آب از کجا می‌آید؟ در دین زرتشت و ایرانیان قدیم باوری وجود داشته که آب مظهر پاکی و روشنایی است و پیروان زرتشت هم بخشی از دارایی خود را به الهه آب‌ها هدیه می‌دادند تا خانه‌ها و جیبشان از برکت و پاکی پر شود.

قصه تاریخی باغ فین کاشان

منطقه فین کاشان همیشه در طول تاریخ، به‌خاطر چشمه‌ای که در آن‌جا جریان دارد مورد توجه پادشاهان و حاکمان ایران بوده است. در‌واقع قدمت باغ فین کاشان خیلی دقیق مشخص نیست اما برخی زمان ساخت این باغ را به زمان اردشیر بابکان نسبت می‌دهند.

باغ فین در گذشته
عکس از: سایت Iranindepth

ولی از یک‌جا می‌توانیم مطمئن باشیم، آن‌هم این‌که اولین اشاره به باغ فین در منابع تاریخی، به زمان یعقوب لیث صفاری بر‌می‌گردد که از وجود یک چشمه و باغ در بیابان‌های مرکزی ایران صحبت کرده است. با‌توجه به همین منابع تاریخی، برخی از کارشناسان و تاریخ‌نگاران، دوران آل بویه را به‌عنوان زمان تأسیس این باغ در نظر گرفته‌اند.

همچنین برخی گفته‌اند باغ فین کاشان مربوط به دوره ایلخانی است چرا‌که «یاقوت حموی» که از تاریخ‌نگاران قرن 7 هجری قمری بوده، راجع به گردش مردم کاشان در باغ‌های فین نوشته بوده است.

بلای طبیعی و انسانی‌ای نبوده که بر سر باغ فین نیامده باشد! اما یکی از بلایای طبیعی بر‌می‌گردد به زمان صفویه و دوران شاه‌طهماسب در سال 951 هجری شمسی؛ زلزله‌ای آمد و باغ فین در اثر شدت زلزله آسیب دید و بخشی از باغ که امروزه به «باغ کهنه» معروف است، همان بقایای زلزله دوران شاه‌طهماسب است که در چند‌صد متری باغ فین کاشان به چشم می‌خورد.

جاذبه های دیدنی کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

در زمان شاه عباس اول، در زمان صفویه اقدامات معماری و بازسازی جالبی برای باغ فین انجام شد. در آن زمان برای این «باغ فین نو» برج‌های گرد و مرتفعی ساختند و فاصله بین باغ قدیم و جدید را با خیابان و میدانی بزرگ پوشاندند که برای بازی چوگان و انواع مسابقه‌ها به کار می‌آمد.

همچنین شاه عباس اول برای جلوگیری از خطر وقوع سیل در باغ فین، دستور داد سدی از جنس سنگ و ساروج در یک کیلومتری قسمت جنوبی باغ فین بسازند که هنوز هم این سد وجود دارد.

باغ فین کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

در دوران صفویه و بعد از شاه عباس اول همچنان نوسازی و رسیدگی به باغ فین کاشان ادامه داشت، به‌طوری‌که در زمان شاه صفی، طبقه بالایی ساختمان شتر‌گلوی صفوی با چوب و آهن ساخته شد تا بتوان بر بام آن رفت‌و‌آمد کرد و ضیافت گرفت و به تماشای باغ نشست.

در دوران صفویه علاوه بر سر‌در ورودی، حمام امیرکبیر (حمام کوچک) و کوشک صفوی هم در این دوره ساخته شدند. سنگ‌فرش‌های باغ فین کاشان که طرح شمسه دارند هم متعلق به دوران صفویه هستند.

حمام امیرکبیر
عکس از: سایت Wikipedia

اغلب بناهای امروزی باغ فین کاشان حاصل دوران فتحعلی‌شاه قاجار است که علاقه زیادی به باغ و چشمه فین داشت. به دستور او این باغ ظاهری مجلل و شاهانه گرفت و حمام بزرگ‌تری در مجاورت حمام صفوی، در کنار خلوت کریمخانی ساخته شد. نقاشی‌هایی دیواری هم از شکار و ضیافت‌های درباری به بخش‌هایی از بناهای باغ اضافه شد.

در دوران قاجاریه ساخت عمارت بادگیر (کتابخانه فعلی)، مرمت حمام کوچک و بزرگ باغ و افزودن کاشی‌های هفت‌رنگ و فیروزه‌ای به آن، از اقدامات و کارهایی است که در باغ فین کاشان انجام شد.

دیدنی های باغ فین
عکس از: سایت Rajanews

در دوران پهلوی و جمهوری اسلامی هم بیشتر کارهایی که در باغ فین انجام شد مربوط به مرمت بناها و استخرها و سنگ‌فرش‌ها بود. همچنین در سال 1314 باغ فین در فهرست آثار ملی ایران اعلام شد و باعث شد نگاه‌های بیشتری به سمت این باغ تاریخی جذب شود و در زمان جمهوری اسلامی هم در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد.

اتفاقات مهم تاریخی که در باغ فین کاشان افتاد!

همان‌طور که قصه طول‌و‌دراز ساخت باغ فین کاشان و علاقه پادشاهان به این مکان را می‌گفتیم، احتمالا تا‌به‌حال حدس زده‌اید که چه اتفاقات مهم تاریخی‌ای فقط در این باغ رقم خورده است و به‌نوعی سرنوشت تاریخ ایران را تغییر داده. به‌همین خاطر در این بخش می‌خواهیم کمی در مورد مهم‌ترین اتفاقات تاریخی باغ فین کاشان حرف بزنیم.

جشن شاه‌اسماعیل صفوی

شاه‌اسماعیل صفوی پس از آن‌که بر دشمنان خود پیروز شد، در آغاز حکومت خود به کاشان رفت و در باغ فین جشنی برای عموم مردم برگزار کرد. مردم کاشان هم به افتخار حضور شاه در آن‌جا، شهر را آذین می‌بندند و شادی می‌کنند. شاه اسماعیل صفوی در زمان حکمرانی‌اش 2 بار در باغ فین جشن و پایکوبی برگزار می‌کند و مردم رعیت را به حضور می‌پذیرد.

طرح و نگاره های باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

قتل خضر نهاوندی، حاکم کاشان

خضر نهاوندی طی سال‌ها تنها حاکم کاشان بود و قدرت و نفوذ بسیاری داشت تا‌جایی‌که شاه‌عباس صفوی به‌خاطر قدرتش نگران شد و حوالی سال 986 هجری شمسی، زمانی که خضر نهاوندی در باغ فین در‌حال قدم‌زدن بوده است شخصی به او حمله می‌کند و با ضربات چاقو او را به قتل می‌رساند. بعد‌ها گفتند و نوشتند که این واقعه یک قتل سیاسی و به دستور شاه بوده است.

مرگ شاه‌صفی

شاه‌صفی بار‌ها به باغ فین کاشان رفته بود و آن‌جا را بسیار دوست داشت؛ اما در آخرین سفرش که در عمارت دولتخانه اقامت داشت، بنا به روایتی می‌گویند بر اثر مصرف بیش از اندازه مشروبات الکلی جان خود را از دست داد و پس از این واقعه فرزند 10 ساله او در همین باغ، تاج‌گذاری کرد و به سلطنت رسید.

جاهای دیدنی کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

قتل امیر‌کبیر

محمد‌تقی فراهانی معروف به «امیرکبیر» که صدر‌اعظم ناصر‌الدین‌شاه بود، تاثیر زیادی در آبادانی ایران داشت و کار‌های مهم فرهنگی و سیاسی بسیاری در زمان خود انجام داده بود که از آن‌ها می‌توان به تأسیس دار‌الفنون، ساماندهی و به‌روز کردن ارتش، تقسیم آب کرج، تعیین حقوق برای درباریان و غیره اشاره کرد.

با این‌که او نزد شاه قاجار هم محبوب بود وموجب رضایت خاطر شاه شده بود اما دشمنان پر‌نفوذی در دربار شاه مانند مادر شاه و حاج‌علی‌خان مراغه‌ای داشت که در‌نهایت باعث شدند امیر‌کبیر از مقام صدر‌اعظمی عزل شود و به کاشان تبعید شود. پس از 40 روز از تبعید او، ناصر‌الدین‌شاه پشیمان می‌شود و خلعتی برای او می‌فرستد تا امیرکبیر به دربار بر‌گردد.

جاذبه های تاریخی کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

اما دشمنان امیرکبیر دست روی دست نمی‌گذارند و زمانی‌که ناصر‌الدین‌شاه مست بوده است از مستی او سوءاستفاده می‌کنند و برای قتل امیر‌کبیر از شاه امضا می‌گیرند. به‌همین خاطر قاتلان راهی کاشان می‌شوند و زمانی‌که به باغ فین می‌رسند، امیرکبیر مشغول حمام بوده است.

قاتلان امیر‌کبیر از راه کوچه وارد حمام می‌شوند و حکم شاه را برای امیر‌کبیر می‌خوانند. امیر‌کبیر درخواست می‌کند که برای آخرین بار همسر و فرزندانش را ببیند، چند‌خط وصیت‌نامه بنویسد و دو رکعت نماز بخواند که تمامی درخواست‌هایش رد می‌شود و قاتلان قبول نمی‌کنند. اما به او حق انتخاب می‌دهند که روش مردنش را خودش انتخاب کند و امیر‌کبیر می‌گوید که دلاک حمام رگ دستش را بزند تا آرام آرام بمیرد.

اما قاتلان که باید از مرگ امیر‌کبیر مطمئن می‌شدند، صبر نکردند تا او جانش را از دست بدهد و با پارچه‌ای او را خفه کردند. بعد از مرگ امیر‌کبیر در 20 دی‌ماه سال 1230 هجری شمسی، هفت‌روز در کاشان عزای عمومی اعلام شد و جسد او هم در امام‌زاده حبیب‌ابن موسی کاشان دفن شد. دو سال بعد همسر امیر‌کبیر جنازه او را از خاک بیرون کشید و به کربلا منتقل کرد تا در حرم امام حسین به خاک سپرده شود.

جاذبه های گردشگری کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

پناهگاه نایب حسین کاشی

نایب حسین کاشی و یارانش از معترضان دوران محمد‌علی‌شاه قاجار بودند که به باغ فین کاشان رفتند و حدود 14 سال در آن‌جا می‌جنگیدند که باعث تخریب بخش‌هایی از باغ هم شد. سر‌انجام به‌دست دولت مرکزی دستگیر شدند و در سال 1298 هجری شمسی آن ها را اعدام کردند.

چرا اسم این باغ، فین است؟

این باغ به این دلیل که در منطقه فین کاشان قرار دارد به این نام شناخته شده است. اما در کل فین یعنی چه؟ برخی گفته‌اند که کلمه فین عربی‌شده پین به معنای «پایان» در فارسی باستان بوده است که می‌تواند حدس قوی‌ای باشد. چرا‌که این منطقه، نقطه پایانی شهر کاشان محسوب می‌شده است.

حمام و باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

حدس دیگر این است که فین از کلمه «فینه» گرفته شده است، چون مردم این شهر کلاهی به اسم فینه بر سر خود می‌گذاشتند.

معماری باشکوه و استثنائی باغ فین

در معماری باشکوه باغ فین کاشان علاوه‌بر نقش پر‌رنگ آب و درخت در این باغ که خودشان زیبایی‌بخش هر‌جایی هستند، طرز معماری ساختمان‌ها، عمارت‌ها و بنا‌هایی که به چشم می‌خورد بسیار دلنشین است و زیبایی این باغ را دو‌چندان کرده است.

سقف عمارت ها
عکس از: سایت Irandoostan

در زمان ساخت باغ فین، تقارن جزو ویژگی‌های اصلی این باغ بوده است اما به مرور زمان و در بازسازی‌های بعد از دوران صفویه این ویژگی تا حدی کمرنگ شده است اما همچنان می‌توان مظهر آن را در باغ و عمارت‌های فین پیدا کرد.

جاذبه های نقش و نگار
عکس از: سایت Apochi

درختان باغ فین 500 ساله‌اند!

درختان از عناصر اصلی باغ فین کاشان هستند که سال‌های سال است در این باغ سر‌سبز مانده‌اند. این باغ ایرانی علاوه‌بر 579 اصله درخت سرو، 11 درخت چنار در باغ دارد که سنشان به چندین قرن می‌رسد. قدیمی‌ترین درختان این باغ که به سرو لیلی و مجنون شهرت دارند با عمری حدود 500 سال در کنار کوشک قاجار قرار دارند.

فضای سبز باغ
عکس از: سایت Itto

همین موضوع سن‌و‌سال درختان نشان می‌دهد که درختان باغ فین چه نقش مهمی در طراحی باغ و توجه به آن داشته است و قطعا کاشتن چند درخت چنار در کنار درختان سرو برای بیشتر‌کردن زیبایی بصری باغ بوده است. البته درختان دیگری مانند توت، انجیر و غیره هم در باغ وجود دارند.

اما نکته دردناک این‌جاست که این همه سال درختان باغ فین زنده ماندند و قد کشیدند، 500 سال کنار تمام اتفاقات تاریخی سرپا ماندند اما در سال‌های گذشته به‌علت عوامل متعددی مانند دخالت غیر‌کارشناسی، عبور سیم و کابل برق، آبیاری غیر‌اصولی، لوله‌گذاری تأسیسات، سرما‌زدگی شدید، مدیریت نا‌مناسب و غیره باعث خشکی و بیماری درختان باغ فین شده‌اند.

جاذبه های باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

حوض دوازده‌فواره، شاهکار تقارن باغ فین

حوض دوازده‌فواره در زمان محمدشاه قاجار ساخته شد و حوضی دراز و مستطیل‌شکل است با فواره‌هایی زیبا که یکی از حوض‌های معروف باغ فین کاشان است.

حوض دوازده‌فواره بعد از حوض جوشان قرار دارد؛ وقتی آب به داخل حوض  جوشان فرو می‌رود، به‌وسیله تنبوشه‌های سفالی به حوض دوازده‌فواره سرازیر می‌شود و به این ترتیب فواره‌های این حوض به کار می‌افتند.

حوض پر آب باغ فین
عکس از: سایت Irandoostan

در معماری باغ‌های ایرانی و باغ فین کاشان، فلسفه استفاده از حوض‌ و آب‌نما برای ایجاد حس آرامش و پاکی و همچنین خنک‌تر کردن هوای محیط باغ بوده است.

حوض جوشان باغ فین از نسبت طلایی پیروی می‌کند!

حوض جوشان فین یکی از بخش‌های شگفت‌انگیز معماری باغ فین و از جاهای دیدنی کاشان است که نگاه هر بیننده‌ای را خیره می‌کند. کف این حوض تماما کاشی‌کاری شده و نقش‌های آن مانند قالی‌های کاشان است. این کاشی‌ها در دوران محمدعلی‌شاه به‌دست شورشگرانی به رهبری نایب حسین کاشی، به باغی خصوصی برده شدند.

هر‌چند به‌دلیل نداشتن مهارت در قرار‌دادن کاشی‌ها به ترتیب خاص خود عملا این کاشی‌ها بی‌استفاده ماند و به‌غیر از تعدادی که از بین رفتند، بخشی از این کاشی‌ها به موزه لوور پاریس فروخته شدند.

حوض های داخل عمارت
عکس از: سایت Itto

حوض جوشان 160 حفره دارد که هر یک از این حفره‌ها نماد گل‌های قالی بوده‌اند و به این شکل کار می‌کردند که وقتی آب از اولین حفره به صورت فواره بیرون می‌زد، دومین حفره به‌عنوان مکش آب عمل می‌کرد. که در نوع خود نکته جالبی بوده است.

پس با این حساب نیمی از حفره‌ها برای فواره‌زدن بوده‌اند و نیمی برای مکش آب عمل می‌کردند؛ در نتیجه، ورود و خروج آب به یک اندازه و یکسان انجام می‌شد و آب حوض سر‌ریز نمی‌کرد.

به‌خاطر همین ویژگی‌های ساخت حوض جوشان، این حوض به شاهکار هنر آب‌رسانی شناخته می‌شود و اینطور به نظر می‌رسد که از طرح‌های غیاث‌الدین جمشید کاشانی است و ابعاد حوض جوشان از نسبت طلایی پیروی می‌کنند.

حوض پر آب باغ فین
عکس از: سایت Iranindepth

آشنایی با عمارت‌های مختلف باغ فین کاشان

در باغ فین کاشان طی سالیان سال، شاه‌هایی آمدند و رفتند و هر‌کدام بنا‌ها و عمارت‌هایی را در این باغ ساختند که بخشی از تاریخ شده‌اند، از این بناهای ساخته شده می‌توان به این موارد اشاره کرد:

کوشک قاجار

کوشک قاجار به دستور فتحعلی‌شاه قاجار و در سال 1189 هجری شمسی ساخته شد و به‌همین دلیل با نام‌های «صوفه فتحعلی شاهی» و «شتر‌گلوی فتحعلی شاهی» هم شناخته می‌شود.

کوشک قاجار شامل چهار‌طاقی با حوض جوشان، حوضخانه و صفه چهار‌ایوانی سرپوشیده و شاه‌نشین می‌شود که دو حیاط خلوت هم در ضلع جنوبی و شمالی این کوشک وجود دارد و به چندین اتاق و وسایل آنها می‌رسد.

بناهای مختلف باغ
عکس از: سایت Tripadvisor

در سقف ساختمان کوشک نقاشی‌هایی از صنیع‌الملک غفاری وجود دارد که بخش‌های بسیاری از آن نقاشی‌ها به‌دلیل بی‌توجهی و رسیدگی نکردن به آن‌ها از بین رفته‌اند. اما نکته جالب این‌جاست که چندی پیش عکسی از این نقاشی‌های زیبا در آلبوم یک گردشگر فرانسوی پیدا شد و حالا که اصل نقاشی‌ها مشخص بود، طرح‌های آن دوباره به دست استاد مطیفی‌فر بازسازی شدند که البته در کوشک قاجار از تفاوت رنگ‌ها می‌توان قسمت‌های اصلی و جدید را از هم تشخیص داد.

نقاشی‌های بالای حوض قسمت کوشک قاجار، تصاویری از بزم‌های شاهانه، شکارگاه، قصه‌های قرآنی و وقایع باغ فین است و جالب‌تر این‌که تصویر 18 پسر فتحعلی‌شاه هم دور‌تا‌دور ایوان کوشک نقاشی شده است.

گنبدهای طراحی شده
عکس از: سایت Apochi

کوشک صفوی

کوشک صفوی ملقب به «صوفه عباسی» در زمان شاه‌عباس اول صفویه ساخته شد. این کوشک دو طبقه دارد و محلی برای مراسم و جشن‌ها و بارعام و تفریح شاه بوده است. عمارت کلاه‌فرنگی هم در زمان شاه‌صفی اضافه شد اما امروزه اثری از آن باقی نمانده است.

اما منظور از کوشک چیست؟ کوشک در‌واقع قصر کوچکی است که در محل تلاقی محورهای اصلی باغ یا به‌قولی در مرکز باغ ایرانی ساخته می‌شد.

حوض و استخر وسط باغ
عکس از: سایت Itto

کوشک صفوی هم شکلی چهار‌ضلعی دارد که حوض زیبایی دقیقا در مرکز آن قرار دارد. نقاشی‌هایی از رضا مصور‌کاشی در ورودی ساختمان به چشم می‌خورد که امروزه کمرنگ شده‌اند. این نقاشی‌ها به‌دلیل حمله افغان‌ها و زلزله آسیب دیده‌اند و حتی در زمان قاجار هم روی آن‌ها را گچ‌اندود کردند و امروزه به‌تازگی از زیر گچ درآمده‌اند اما باز هم بخشی خیره‌کننده و جذاب از کوشک صفوی هستند.

ویژگی جذاب معماری کوشک صفوی این است که در دو طرف عمارت آب جریان دارد و بخش اصلی آن استخر بزرگی در پایین‌دست کوشک و حوض دوازده‌فواره در بالا‌دست آن است. حوض آرزوها یا «شتر‌گلو» هم در این قسمت از باغ فین قرار دارد.

در‌واقع حفره‌ای وسط حوض وجود دارد که در عمق دو متری از زمین، لوله‌ای سفالی شبیه به گردن شتر یا حرف S  انگلیسی در آن قرار دارد. این شکل خاص لوله باعث می‌شود آب با فشار از دهانه وسط حوض خارج شود و بازدیدکنندگان تصور می‌کنند که این فشار آب به خاطر چشمه‌ای است که در وسط حوض وجود دارد.

حوض های باغ فین
عکس از: سایت Itto

گردشگران و برخی از مردم سکه‌هایی را درون این حوض می‌اندازند و باور دارند اگر سکه داخل حفره بیفتد آرزویشان بر‌آورده خواهد شد.

اتاق شاه‌نشین

اتاق شاه‌نشین به دستور محمدشاه قاجار در باغ فین ساخته شد و یکی از جاهای دیدنی کاشان محسوب می‌شود. این اتاق به‌عنوان اتاق پنج دری و اتاق ارسی هم شناخته می‌شد که به‌خاطر وجود پنج در (پنجره) مشرف به حیاط و همینطور بازشوهای کشویی عمودی به این نام‌ها معروف بود.

در طرفین این ساختمان اتاق‌هایی معروف به اتاق گوشواره برای خدمه وجود داشت و خدمه هم به جای درهای اصلی از درهای جانبی این عمارت برای رفت‌و‌آمد استفاده می‌کردند.

حوض و فواره های باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

تمام پنجره‌های این اتاق شیشه‌هایی رنگی دارد که زیبایی فوق‌العاده‌ای به این عمارت بخشیده‌اند و همچنین از چوب‌های ساختمان در مقابل موریانه محافظت می‌کردند. شاید این نکته برایتان تازه و جالب باشد که به‌کار‌گیری این نوع شیشه در ساختمان‌ها برای دفع حشرات بوده است!

همچنین برای این‌که نم و رطوبت حوض وسط ساختمان به این بنا آسیب وارد نکند، کانال‌هایی در ازاره‌ها تعبیه شده بوده که باعث جریان هوا در پشت دیوار اصلی می‌شده است.

عمارت سر‌در

عمارت سر‌در، ساختمانی دو طبقه است که درست در ورودی باغ فین کاشان قرار دارد. این عمارت در دوره صفویه ساخته شده و تالاری دارد که درون و بیرون باغ را به هم وصل می‌کند. در پایین عمارت سر‌در یک هشتی به چشم می‌خورد که مراجعه‌کنندگان در آن‌جا منتظر ورود می‌ماندند. پس از این هشتی، دالان ورودی و اتاق‌های جانبی قرار گرفته‌اند.

پنجره های رنگارنگ باغ
عکس از: سایت Tripadvisor

ایوان‌های عمارت سر‌در به چهار طرف باغ فین مشرف است و در قدیم نقش پاسبانی و نگهبانی از باغ را به عهده داشتند.

موزه ملی کاشان

موزه ملی کاشان در سال 1346 شمسی روی خرابه‌های بنای خلوت نظام‌الدوله ساخته شد و در ضلع شمال غربی باغ فین قرار دارد. درواقع نظام‌الدوله که داماد فتحعلی‌شاه قاجار بود، از باغ فین به‌عنوان محل سکونت و دیوانخانه خود استفاده می‌کرد. به‌همین خاطر اندرونی و حرم‌سرای خود را در خارج از محدوده اصلی باغ ساخت که به خلوت نظام‌الدوله مشهور شد.

موزه ملی کاشان 300 متر‌مربع مساحت دارد و یک طبقه شامل تالار‌های بزرگ و کوچک و زیرزمین است. این موزه سه بخش مهم مردم‌شناسی، باستان‌شناسی و صنایع دستی دارد که علاوه‌بر ظروف سفالی پیش از اسلام و پس از آن، اشیای سرامیکی و پوشاک و کتابت و غیره هم در آن به نمایش گذاشته شده است.

جاذبه های گردشگری کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

برخی از اشیای به‌دست‌آمده از حفاری‌های تپه سیلک کاشان، شوش، لرستان، اسماعیل‌آباد و غیره اعتبار و جذابیت تاریخی ویژه‌ای به بخش باستان‌شناسی موزه ملی کاشان بخشیده‌اند.

چشمه سلیمانیه

چشمه فین یا سلیمانیه منبع مهم تامین آب جاری در بخش‌های مختلف باغ فین مثل جوی‌ها، استخر‌ها و حوض‌ها است که از صخره‌ای به نام کوه دندانه در غرب کاشان از زمین می‌جوشد.

قدمت این چشمه به 7 هزار‌سال می‌رسد و برخی مردم از قدیم باور دارند که این چشمه معجزه حضرت سلیمان بوده است و به‌همین علت به آن از قدیم تا زمان حال سلیمانیه گفته‌اند.

آب این چشمه با‌شکوه و تاریخی همیشه ثابت بوده و در هر شرایطی حدود 360 لیتر در ثانیه است؛ در‌اصل می‌توان اینطور گفت که میزان آب آن به بارندگی سالیانه وابسته نیست! و نکته جالب‌تر این‌که دمای آب چشمه سلیمانیه همیشه 25 درجه سانتی‌گراد است به‌طوری‌که در فصل‌های گرم، سرد به نظر می‌رسد و در فصل‌های سرد هم، گرم است.

معماری های زیبای باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

آب این چشمه با این‌که فوق‌العاده صاف و تمیز است اما برای آشامیدن مناسب نیست.

چشمه زنانه

چایخانه باغ فین که قبلا چشمه زنانه نامیده می‌شد، در کنار کوشک قاجار قرار دارد و آب ورودی باغ فین در این قسمت به سه بخش تقسیم می‌شود (محل تقسیم آب) و در زیر حوض جوشان، حوض کوشک قاجار و حوض کوشک صفوی (شتر‌گلوی صفوی) جریان پیدا می‌کند و آب فواره‌ها و جوی‌ها را تامین می‌کند.

حیاط زیبای باغ فین
عکس از: سایت Tripadvisor

مهندسی جریان آب‌رسانی چشمه زنانه با استفاده از تنبوشه‌های سفالی انجام می‌شود که آب چشمه سلیمانیه را به کوشک صفوی هدایت می‌کند و در ادامه به‌دلیل انهنای خمیده‌ای که در انتهای لوله یا همان شتر‌گلو وجود دارد، از سرعت و شدت آب کم می‌شود و آب به‌صورت یکنواخت و آرام از لوله خارج می‌شود.

حیاط خلوت کریمخانی

حیاط خلوت کریمخانی که به دستور کریم‌خان زند در قسمت جنوبی باغ فین کاشان ساخته شد. از اتاق‌های پنج دری (پنجره)، اتاق‌های ساده و حیاط کوچکی تشکیل شده است که دو طرف این حیاط کوچک اتاق‌هایی تو‌در‌تو قرار دارند.

خلوت کریمخانی
عکس از: سایت Tripadvisor

حمام سلطنتی

حمام سلطنتی در سال 1189 هجری شمسی به دستور فتحعلی‌شاه قاجار ساخته شد تا شاهان قاجار هنگام تفرج در باغ فین از این حمام بتوانند استفاده کنند. حمام کوچکی هم برای خدمه ساخته شد که برخی از روز‌های هفته استفاده از آن برای مردم و رعیت هم آزاد بود.

حمام تاریخی فین
عکس از: سایت Irandoostan

حمام سلطنتی بخش‌های مختلفی مثل رختکن، سربینه، دالان فرعی برای رساندن وسایل به داخل حمام دارد. صحن اصلی حمام هم قسمت‌های خاص خود را دارد که شامل شاه‌نشین، اتاق‌های حجامت، خزینه، حوض آب گرم، حوض آب سرد و حوض آب نیمه‌گرم می‌شود.

آب حمام از طریق «تون» و فضای حمام از طریق «کانال‌های گربه‌رو» در زیر کف حمام گرم می‌شد. این کانال‌ها برای انتقال گرما و دوده‌های تون به دودکش‌ها وجود داشتند که هم دوده‌ها را به بیرون می‌بردند و هم کف حمام را گرم می‌کردند. دیوارهای حمام سلطنتی تماما با ساروج ساخته شده است و به این علت که محافظ خوبی در برابر رطوبت است مانع از نم گرفتن بنای حمام می‌شدند.

عمارت و گنبدهای باغ فین
عکس از: سایت Irandoostan

حفره‌هایی هم در سقف حمام وجود دارد که باعث روشنایی حمام می‌شدند و مثل چراغی در روز تمام محیط حمام را روشن می‌کردند.

حمام صفوی

حمام صفوی یا اصطلاحا حمام کوچک، همان حمامی است که صدر‌اعظم ایران، امیر‌کبیر بزرگ، در 20 دی ماه 1230 هجری شمسی در آن به قتل رسید و پس از آن با نام «حمام امیر‌کبیر» شناخته می‌شود.

عمارت تاریخی فین
عکس از: سایت Tripadvisor

این حمام حدودا در سال 882 هجری شمسی ساخته شد و اغلب بخش‌های آن مشابه حمام سلطنتی است که بالاتر توضیح دادیم. اما از بخش‌های جذاب حمام صفوی می‌توان به هفت کاشی در خزانه آن اشاره کرد که قدمت آن‌ها به 500 سال می‌رسد!

برج و بارو‌های باغ

در زمان صفویه دور باغ فین با چهار برج حصار گرفته شد و در دوره‌های بعد دستخوش تغییر و تخریب‌هایی شد اما با‌این‌حال، در دوران قاجاریه سه برج دیگر به حصار باغ فین اضافه کردند و آن‌جا را به یک باغ‌قلعه شاهانه تبدیل کردند.

چایخانه

چایخانه باغ فین که در‌واقع در همان قسمت چشمه زنانه قرار گرفته با تخت‌های سنتی چوبی تزیین شده است و محلی برای استراحت و فراغت گردشگران است.

باغ فین کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

کتابخانه

در متون تاریخی از ساختمان کتابخانه یا عمارت بادگیر که در ضلع شرقی باغ فین قرار دارد حرفی به میان نیامده اما مسلما این ساختمان در دوران قاجار به محور عرضی باغ اضافه شده و از سال 1334 هجری شمسی به‌عنوان کتابخانه عمومی امیر‌کبیر از آن استفاده می‌شود.

اصطبل

در نزدیکی موزه ملی کاشان، آثاری از یک اصطبل وجود دارد که با این‌که در متون تاریخی هیچ اشاره‌ای به وجود آن نشده است اما مستندات کمی در رابطه با اصطبل‌بودن آن‌جا وجود دارد. این‌طور گفته می‌شود که قدمت این اصطبل با خلوت نظام‌الدوله یکسان است و مربوط به زمان فتحعلی‌شاه قاجار می‌شود.

باغ فین کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

امکانات رفاهی و تفریحی باغ فین کاشان

از امکانات رفاهی و تفریحی باغ فین کاشان می‌توان به سرویس بهداشتی، پارکینگ، نمازخانه، چایخانه، فروشگاه محصولات فرهنگی و سوغات و رستوران مجموعه تاریخی فین اشاره کرد.

همچنین باغ فین نزدیک جاهای دیدنی کاشان مثل تپه سیلک، خانه طباطبایی ها، مسجد و مدرسه آقابزرگ، حمام سلطان امیراحمد هم قرار دارد که بازدید از آن‌ها می‌تواند تصورتان از شهر کاشان را به تجربه‌ای تاریخی و تفریحی دلپذیر تبدیل کند!

باغ فین کاشان
عکس از: سایت Tripadvisor

بهترین زمان بازدید از باغ فین کاشان

باغ فین کاشان مانند باغ‌های معروف و زیبای دیگر ایرانی در فصل بهار و تابستان در اوج زیبایی و شکوه سرسبزی‌اش قرار دارد، علاوه‌بر این‌که در فصل بهار بوی گلاب و گل سرخ کاشان را بر‌می‌دارد! به‌همین‌خاطر اگر می‌خواهید اوج زیبایی باغ فین را ببینید بهتر است در فصل بهار و تابستان به آن‌جا سفر کنید.

اما اگر در فصل پاییز و زمستان گذرتان به کاشان افتاد هم دیدن باغ فین خالی از لطف نیست و می‌تواند زیبایی‌های طبیعت سرد و برگ‌های ریخته درختان را در مقابل چشم گردشگران نقاشی کند!

حوض 12فواره
عکس از: سایت Tripadvisor

باغ فین کجاست؟

آدرس باغ فین: استان اصفهان، بخش مرکزی شهر کاشان، خیابان امیر‌کبیر، مجموعه تاریخی باغ فین

شماره تلفن باغ فین کاشان: ۰۳۱۵۵۳۰۲۰۷۰

باغ فین کاشان روی گوگل‌مپ

مسیر دسترسی به باغ فین چطور است؟

باغ فین کاشان در شهر کاشان قرار دارد که امروزه جزو استان اصفهان محسوب می‌شود. و از آن‌جایی که باغ فین در یکی از خیابان‌های اصلی شهر قرار گرفته مسیر دسترسی به آن بسیار ساده است. کافی است به شهر کاشان که رسیدید به سمت خیابان امیر‌کبیر بروید و در انتهای خیابان درخت‌های سر به فلک برداشته باغ فین را ببینید که منتظر شما هستند!

باغ فین کاشان
عکس از: سایت Iranindepth

هزینه ورودی و ساعت بازدید از باغ فین چطور است؟

بهتر است قبل از رفتن به باغ فین کاشان حتما ساعت کاری مجموعه را تلفنی جویا شوید اما به‌صورت‌کلی باغ فین همه‌روزه به جز ایام شهادت و تعطیل رسمی، برای بازدید عموم از ساعت 9 صبح تا 6 عصر باز است.

ساعت کاری مجموعه باغ فین
عکس از: سایت Rajanews

برای بازدید از باغ فین کاشان اگر گردشگر ایرانی هستید باید مبلغ 2500 تومان بپردازید و اگر گردشگر خارجی هستید مبلغ بازدید شما 25000 هزار تومان است.

شما هم از فین بگویید…

همیشه قرار نیست که من بنویسم و شما بخوانید! اگر قبلا باغ فین کاشان را از نزدیک‌ دیده‌اید، چه کاری بهتر از اینکه در مورد تجربه‌هایتان برای بقیه بنویسید.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.