کاخ گلستان تهران؛ یک تجربه شاهانه در کاخ گلستان

در این نوشته به کاخی می‌رویم که روزگاری تاجگذاری پدر و پسر پهلوی، احمد شاه و مظفرالدین شاه قاجار را به چشم دیده، عصری نشان اقتدار و صلح برپا شده توسط کریمخان زند بوده، روزی دیگر مدفن تحقیرآمیز استخوان‌های او و نشان پیروزی آقا محمدخان شده، بعد از ظهرها ناصرالدین شاه روی ایوانش قلیان چاق می‌کرده و تنها خدا می‌داند که دالان‌هایش نجوای چه دسیسه‌ و سیاست‌بازی‌هایی را به گوش شنیده‌اند، تالارهایش میزبان کدام میهمانان بوده‌اند و اندرونی آن چگونه مسیر حکومت را تغییر می‌داده‌است. اگر دوست دارید یک تجربه شاهانه داشته باشید؛ کاخ گلستان یک انتخاب درجه یک است و این نوشته می‌تواند تصویری کلی از بازدید یک روزه شما ارائه کند؛ با ما همراه باشید.

قصه کاخ گلستان چیست؟

زیبایی های کاخ گلستان

از آنجا که همواره آقامحمدخان قاجار را فردی خشن، بی‌رحم و خون‌ریز معرفی کرده‌اند؛ شاید کسی باور نکند که او عامل اصلی شکوه و جلال امروزی کاخ بوده؛ خبر بد اینکه، حقیقت با احساسات و ذهنیت ما کاری ندارد و تاریخ خواجه تاجدار را معمار اصلی این میراث ارزشمند و جهانی یونسکو معرفی می‌کند.


جستجو و خرید بلیط قطار در علی بابا


صفویه و زندیه

قصه از این قرار است؛ در سال 988 هجری قمری و در زمان سلطنت شاه عباس، قصری ساخته می‌شود. موقعیت مناسب، آب‌و‌هوای مطبوع و چنارستانی که بنا را دربرگرفته به طور طبیعی سبب گسترش و افزایش اهمیت سازه می‌شود؛ به طوری که چهل سال بعد؛ زمانی که پیترو دلا واله (Pietro Della Valle) ایتالیایی به آن می‌رسد؛ خبر از تولد یک ارگ سلطتنی می‌دهد. چرخ روزگار می‌گردد و پادشاه صلح‌جوی سلسله کوتاه زندیه روی کار می‌آید؛ ثمره سلطنت او برای کاخ افزایش توجه به بنا و احداث یک دیوانخانه است.

آقا محمدخان قاجار

کاخ گلستان

هفده سال پس از مرگ کریم‌خان زند نوبت به آقامحمدخان می‌رسد که سکاندار مملکت ایران شود. برخلاف تمامی پادشاهان، انتخاب او نه مرکز کشور، نه شیراز و نه اصفهان، بلکه تهران است.

پادشاه جدید، در پایتخت جدید، نیاز به محل اقامت دارد و چه جایی بهتر از کاخ گلستان که محبوب دشمن منفور و دیرینه او بوده است؟ به دستور آقا محمدخان استخوان‌های کریم‌خان از شیراز به تهران آورده می‌شوند و زیرپله‌های عبور و مرور روزانه او دفن می‌شوند.

تاریخ معاصر

از اینجا به بعد تاریخ کاخ با سوغاتی‌های فرنگ ناصرالدین شاه، هنردوستی مظفرالدین شاه، جنبش مشروطه، فرار احمدشاه و تاجگذاری پادشاهان آخرین سلسه سلطنتی ایران گره خورده که برای جلوگیری از طولانی شدن متن از شرح مفصل آنها می‌گذریم و در خلال کلمات آتی گریزی به آن‌ها می‌زنیم.

حالا در کاخ چه می‌گذرد؟

جاذبه های کاخ گلستان

اگر خود را به بازار تهران یا همان خیابان 15 خرداد برسانید، زدن رد کاخ سلطنتی کار سختی نخواهد بود. شما با یک سنگفرش زیبا مواجه می‌شوید که دنبال کردن آن به محوطه‌ای تقریبا شش هکتاری منتهی شده و عصاره بیش از چهارصد سال تاریخ را حاضر و آماده، ارائه می‌کند.

به خاطر داشته باشید آنچه امروزه من و شما می‌بینیم یک دهم وسعتی است که شاهان قاجار و پهلوی دیده‌اند. اما با این تفاسیر، هنوز هم می‌شود در یک روز وسط هفته، عزم کاخ گلستان را کرد و در پستوی طلا، آینه و کاشی‌کاری‌ها، صنایع دستی و آن چایخانه باصفای کنج باغ، قیل و قال دنیا را به دست فراموشی سپرد.

همچنین، اگر سر ذوق باشید؛ این امکان وجود دارد که به عکاسخانه بروید و با تن زدن البسه قاجاری، چند عکس تاریخی برای خود دست و پا کنید.

معماری کاخ گلستان

اما اصل مطلب، محوطه و بناهایی هستند که از حالت آثار ساده معماری خارج شده‌اند و به نوعی، شاهدان تاریخ ایران به شمار می‌آیند. تغییر سیر معماری از عمیق‌ترین لایه‌های سنت و تلفیق آن‌ها با دستاوردهای اروپا صنعتی به خوبی گذار فرهنگی ایران را نمایش می‌دهد. به خصوص اگر یک روز کامل را به این کاخ اختصاص دهید به خوبی متوجه سیر تغییرات خواهید بود.

بناها و موزه‌ها در کاخ گلستان

بناها و موزه‌ها در کاخ گلستان

در محوطه شش هکتاری انبوهی کاخ، موزه و ساختمان وجود دارد که هر یک یادگار دورهای تاریخی هستند. اما پیش از آنکه به آنها بپردازیم، باید اشاره کنیم که خود محوطه با درخت، حوض و دیوارهای کاشی‌کاری شده پُر شده است. در نتیجه، اگر عکاس هستید یا اینکه دوست دارید چشم خود را با رنگ و انعکاس نور در سطح آب نوازش دهید، پیش رفتن سروقت بناها، محوطه کاخ را دریابید.

شمس العماره؛ عشق فرنگ

کاخ گلستان

مشخص نیست که فکر داشتن یک ساختمان عظیم و بلندمرتبه اولین بار چگونه به سر ناصرالدین شاه خطور کرد؛ شاید مشاهده تصاویر فرنگ و شاید هوس زیرنظر گرفتن قلمرو تحت فرمان از ارتفاع؛ هرچه که بود؛ او در سال 1282 هجری معیرالممالک را مامور به ساختن بنایی پنج طبقه در سمت شرقی ارگ می‌کند و رویای سلطان تنها دو سال بعد، یعنی در 1284 هجری رنگ واقعیت می‌گیرد. از منظر مهندسی، شمس العماره یکی از اولین بناها در ایران است که با اسکلت آهن برپا شده و تا 35 متر در آسمان پیشروی کرده است.

از دیدگاه معماری و هنری نیز، آینه کاری، گچ بری، کاشی‌کاری و روح آرایشات ایرانی به قلب یک سازه غربی دمیده شده تا معجونی خاص و منحصر به فرد از سنت و مدرنیته پدید آید.

دیدنی های کاخ گلستان

در پایان روز و پس از خروج از کاخ گلستان چرتکه بیاندازید و ببینید بازدید از کاخ شاهان چه قدر هزینه داشته؛ در همین حین به خاطر داشته باشید که ساخت و تجهیز شمس العماره با بودجه‌ای 40 هزارتومانی به اتمام رسیده است.

اطلاعات کاخ گلستان

ایوان تخت مرمر؛ محلی برای تاجگذاری

اگر تصاویر تاجگذاری رضا شاه را از تلویزیون دیده باشید؛ تخت مرمرینی که همانند قصه‌های اساطیر و کهن بر دوش دیو و پری قرار گرفته و شاه روی آن نشسته را به خاطر دارید. این تخت در ایوان مرمر قرار دارد و تاریخی دور و دراز را روایت می‌کند. ایوان را کریم‌خان می‌سازد و در مراسمات خاص، امکان حضور مردم در کاخ و دیدار با پادشاه را میسر می‌سازد.

تخت مرمرین کاخ گلستان

زمانی که آقا محمد خان به قدرت می‌رسد؛ دستور به جمع‌آوری آثار هنری قصر وکیل داده و آن‌ها را از شیراز به تهران می‌آورد و ایوان ساده کریم‌خان را با ستون، مرمر، نقاشی و آینه‌های غنیمت گرفته شده از خود او رنگ و بویی تازه می‌بخشد.

تخت مرمرین در کاخ گلستان

یادگاری آخر را نیز فتحعلی‌شاه باقی می‌گذارد؛ یک تخت از مرمر زرد که تداعی کننده تخت سلیمان است و در زیبایی جای هیچ حرف و حدیثی را باقی نگذاشته است.

خلوت کریم‌خانی؛ پای چهار شاه در میان است!

جذابیت های کاخ گلستان

خلوت کریم‌خانی یکی از پرقصه‌ترین بناهای کاخ گلستان است. این محل دقیقا کنار ایوان تخت مرمر قرار گرفته و با سه دهنه و حوضی که در میانه آن قرار دارد، تک و تنها در مقابل ورودی اصلی کاخ خودنمایی می‌کند. به خاموشی و سکون امروز حوض نگاه نکنید؛ زمانی آب خروشان قنات را در دلش داشته و تمامی درختان محوطه را آبیاری می‌کرده است.

دیدنی های کاخ گلستان

بگذریم، قصه خلوت کریم‌خانی و چهار پادشاه از این قرار است. کریم‌خان در آن خلوت می‌کرده است؛ آقا محمد خان استخوان‌های پوسیده او را از شیراز به زیر پله‌های آن می‌آورد و هر روز با عبور از روی آن‌ها انتقام کودکی سخت خود را از باقی‌مانده وکیل الرعایا می‌گرفته؛ ناصرالدین شاه در آن قلیان چاق می‌کرده و رضاشاه دوباره استخوان‌های معروف را از زیرپله‌ها بیرون می‌آورد تا به سرسلسه قاجار نشان دهد که دست روی دست بسیار است. حالا این امکان برای من و شما فراهم است تا به کاخ برویم و جریان مذکور را با دور تند به چشم ببینیم.

در ضمن، سنگ مزار دو متری شاه شهید، ناصرالدین شاه قاجار نیز که در ابتدای انقلاب از روی قبر او در عبدالعظیم برداشته شده بود، امروزه در همین خلوت کریم‌خانی قرار گرفته است.

عمارت بادگیر؛ همکاری فتحعلی و ناصرالدین شاه

عمارت بادگیر در کاخ گلستان

اگر دوست دارید چشمان خود را مقابل زیبایی محض قرار دهید؛ باید سراغ عمارت بادگیر کاخ گلستان را بگیرید. کف، سقف، دیوار، پنجره، نور، ستون و هرچه که فکرش را بکنید به اشرافی‌ترین شکل ممکن زیورآویخته‌اند و با هنر دست، تزیین ساخته‌اند.

اهمیت دیگر این عمارت در این است که به نوعی، آغاز ایران جدید با تولد این سازه همسنگ و موازی است. به بیان دقیق، تقریباً هر بنا دیگری در کاخ تاریخچه‌ای پیش از قاجار دارد؛ اما ساخت عمارت بادگیر با روی کار آمدن فتحعلی شاه کلید می‌خورد و در دوره ناصرالدین شاه با یک بازسازی کوچک به کمال می‌رسد.

کاخ گلستان

کاربری زیرزمین عمارت بادگیر امروزه عکاسخانه است در حالی که در زمان خود، حوضخانه نامیده می‌شده؛ به این ترتیب که در صورت عدم حضور شاه در ییلاق، تابستان‌ها در خنکای نسیم هدایت شده از بادگیر و خنک شده با آب حوض سپری می‌شده‌اند.

نگارخانه؛ گالری ناصرالدین شاه

نگارخانه کاخ گلستان

زمانی که ناصر الدین شاه برای اولین بار از فرنگ دیدار کرد؛ شیفته شیوه هنردوستی، موزه و گالری‌های آن دیار شد. به همین خاطر، با بنا نهادن نگارخانه بستری مناسب برای آویز آثار هنرمندان ایجاد کرد. پس از ناصرالدین شاه نیز در دوره پهلوی دوم، به مساحت نگارخانه افزوده شد و امروزه آثار هنری پیش و پس از دوره قاجار در این موزه قابل مشاهده است.

تالارها اصلی کاخ گلستان

حالا می‌رسیم به گل سرسبد دیدنی‌های کاخ، یا همان تالارهای اصلی که روح و روان هر اهل دلی را به بازی می‌گیرند. این مجموعه تالارها در شمال شرقی مجموعه گلستان بنا شده‌اند و هر یک مانند یک موجود زنده از خود شخصیتی منحصر به فرد دارند.

تالار سلام، شناخت سلیقه شاه

کاخ گلستان

تالار سلام در بالادست خلوت کریم‌خانی قرار گرفته و محصول هوس و حسادت ناصرالدین شاه به سازه‌های عظیم و باشکوه غربی‌ها است. او عمارات قدیمی باغ را تخریب می‌کند و به تقلید از موزه‌های فرنگی برای خود تالار سلام را برپا می‌سازد.

اگر پیش از این و به هنگام مطالعه تاریخ به دوره قاجاریه رسیده‌اید و افسوس خیانت و ترکمانچای و اوضاع نابسامان ملک مادری را خورده‌اید؛ بد نیست بدانید پس از اتمام کار تالار سلام، سه سال از وقت شاه صرف نظارت مستقیم بر تزیین و چیدمان آن شده است و زمانی برای مملکت‌داری نبوده است. البته، روی دیگر سکه این است که امروزه می‌توانیم سلیقه دکوراسیون یک شاه را بی‌پرده بشناسیم.

تالار آینه، راز یک نقاشی معروف

تالار آینه کاخ گلستان

همزمان با تالار سلام و در سمت غربی آن تالاری به نام آینه در حال اجرا بود. در ابتدای کار وظیفه نگهداری از تخت طاووس و تاج کیانی به عهده این تالار قرار داده شده بود، اما دست روزگار پای کمال الملک را به آن باز کرد و یک نقاشی درجه یک، سبب شهرت جهانی آن شد.

سایر تالارها

تالارهای کاخ گلستان

تالارهای عاج، ظروف و برلیان سایر دالان‌هایی هستند که کاخ گلستان را تا به اینجای تاریخ همراهی کرده‌اند. سرویس‌هایی رسیده از امپراتور روسیه، ملکه ویکتوریا، الکساندر سوم و ویلهلم به همراه انبوهی نقاشی، گچ‌کاری و آینه‌کاری در انتظار هستند تا توسط شما ملاقات شوند.

سخن آخر و جمع‌بندی

جاذبه های گردشگری کاخ گلستان

در این نوشته به طور اجمالی به کاخ گلستان پرداختیم و مهم‌ترین دیدنی‌های آن را از نظر گذراندیم. طلاکاری روی سنگ، آینه‌کاری‌های ظریف، کاشی‌کاری‌های خارق‌العاده، ترکیب معماری غرب و شرق و از همه مهم‌تر، چهارصد سال تاریخ پادشاهی این دیار چیزی نیست که در مجموعه‌ای دیگر به صورت یکپارچه و یکجا ارائه شود. با این تفاسیر، شاید بد نباشد در یک روز غیرتعطیل (همه‌روزها به جز رحلت و شهادت)، با مترو به ایستگاه پانزده خرداد بروید یا با اتوبوس‌های خیام خود را به مرکز شهر برسانید.

کاشی کاری در کاخ گلستان

اگر هم بودجه بیشتری برای سفر در نظر گرفته‌اید؛ تاکسی‌های چهارراه گلوبندک گزینه‌های مناسبی هستند. در شش ماه اول ساعت‌های 9 تا 18 و در شش ماه دوم ساعت‌های 9 تا 17 زمان مجاز بازدید هستند و هزینه ورودی پنج هزار تومان است (البته برای ورود به هر کاخ و تالار چیزی بین چهار تا سیزده هزار تومان ورودی جداگانه دریافت می‌شود).

ممکن است به این مطالب نیز علاقمند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.