شاعرانه‌ای در آرامگاه سعدی شیراز

نگینی به رنگ فیروزه، غزلی به عطر بهارنارنج

خوبیش این‌جاست که رنگ گنبدش از بین تمام رنگ‌ها فیروزه است، رنگ ستون‌هایش قهوه‌ای و رنگ کاشی‌های حوضش آبی. همین که عطر گلدان‌های حیاط آرامگاه سعدی به مشامتان می‌خورد، یا برای دست و رو شستن به سمت حوضش می‌روید یا حتی زمانی که برای تماشای قبر سعدی وارد آرامگاهش می‌شوید، نگاهتتان مدام به رنگ چشم‌نواز گنبدش می‌افتد.

از نظر من فیروزه‌ای گنبد آرامگاه سعدی خوش‌رنگ و لعاب‌ترین فیروزه دنیاست؛ نگینی شاعرانه روی انگشتر سعدیه در دل شیراز. می‌دانم حافظیه و سعدیه از معماری‌های غنی ایرانی به حساب می‌آیند، اما کدام را عاشقانه‌تر می‌دانید؟ یا بین تبریز و شیراز که از شهرهای شاعرپرور ایران هستند، کدام را شاعرانه‌تر می‌بینید؟

من که هر دو را برای مقاصد سیاحتی انتخاب می‌کنم. هرچند برای یک دقیقه هم که شده باغ ارم، باغ دلگشا، نارنجستان قوام، باغ جهان نما، بازار وکیل، حمام وکیل، مسجد نصیر الملک یا حتی حافظیه را کنار بگذارید و در مجله گردشگری علی‌بابا از آرام گرفتن سعدی شیرازی بخوانید، از این پادشاه سخن، از این شیخ سعدی، از این مشرف الدین، از این استاد سخن.

ایران، استان فارس، شهر شیراز، سعدیه

معمار محسن فروغی با کمک علی اکبر صادق

حیاط با دو حوض، حوض ماهی و حوض سکه، ایوان و کتابخانه، ساختمان اصلی به ظاهر مکعبی، اما به باطن 8 ضلعی.

شیخ شیراز را بشناسید

فردوسی و حافظ و عطار و مولانا و شهریار هر کدامشان جایگاهی دارند، اما سعدی شیرازی یادآور شعرهایی است که بارها و بارها تکرارشان کرده‌ایم. بله، ابومحمد مشرف‌الدین مصلح بن عبدالله که بهتر است آن را به همان نام آشنای سعدی یاد کنیم، از خطیبان و شاعران و نویسندگان پارسی، از نام‌آوران و مفاخر شیراز و شیرازی و ایران و ایرانی است.

شیخ شیراز را بشناسیدحواسمان باشد که سعدی در چه زمانی زندگی می‌کرده. دقیقا قرن هفتم هجری قمری است و سلسله‌های اتابکان فارس، عباسیان، خوارزمشاهیان، ایلخانیان از حاکمان این سده هستند. برجسته‌ترین اتفاقی که در این قرن هم رخ می‌دهد و برای همه‌ما یادآوری نابودی علم و آتش زدن کتابخانه‌هاست، حمله مغول‌ها به ایران است.

تولد و جوانی سعدی شیرازی

با اینکه اختلافاتی در تاریخ تولد سعدی وجود دارد و زمان تولدش را بین سال‌های 585 یا 600 الی 615 هجری قمری و تاریخ درگذشتش را بین سال‌های 690 الی 695 هجری قمری تخمین می‌زنند، اما مادر طبیعت با زاییدن سعدی، آن‌چنان شاهکاری رقم زده که ایرانیان و جهانیان تا این لحظه از یاد او غافل نشدند. او اولین طعم تلخش را در کودکی با از دست دادن پدرش چشید. اوضاع شلم شوربای حکومت سلطان محمد خوارزمشاهیان که روبه پایان است هم از طرفی او را عاصی می‌کند تا برای ادامه تحصیل از شیراز دل بکند و به خارج سفر کند.

آرامگاه سعدیکسی نمی‌توانست جلویش را از همان ابتدای جوانی بگیرد. تا 30 سالگی که عمرش را صرف تماشای جهان کرده بود و برای به دست آوردن ادب و تفسیر و فقه و کلام و دانش به نظامیه بغداد رفت. بعد از آن هم به حجاز و سوریه سفر رفت و سرانجام شیراز را برای آرامش ابدی انتخاب کرد. اما زمان برگشت آن‌جا را تحت حکومت اتابک ابوبکر بن دید.

تصورش را کنید سعدی در دورانی که سنگ روی سنگ بند نمی‌آمد، بوستانش را در سال 655 هجری و گلستان را در سال 656 هجری قمری نوشت و آن‌ها را به اتابک و ابوبکر بن سعد زنگی تقدیم کرد. چقدر حیرت‌آور است که دو سال از زندگی‌اش را وقف نوشتن تو کتاب بزرگ کرد و هنوز که هنوز است یادش را زنده نگه می‌دارند. حالا بماند از مابقی سال‌های زندگی‌اش که چه کارها که نکرده بود. کتاب‌های غزلیات و هزلیاتش را جای خود دارند.

تولد و جوانی سعدی شیرازیانسانی که جوانی‌اش را با تماشای زیبایی‌های دنیا گذرانده و به یک جا بند نمی‌شده، حالا موهانش را بعد از 88 سال در دنیای هنر و شعر سپید کرده و باید در گوشه‌ای از خانقاه به استقبال پیری برود تا شاید آرام بگرید. در همین‌جا بگویم که شاید علاقه‌ام به اشعار مولانا و شهریار بیشتر از شعرهای سعدی باشد، اما نمی‌شود منکر این شد که در زندگی روزمه از شعرهای این شاعر استفاده نمی‌کنیم و درس زندگی نمی‌گیریم.

عاشقانه‌ای سعدی

ای مهر تو درل دل‌ها وی مهر تو بر لب‌ها             وی شور تو در سرها وی سر تو در جان‌ها

تا عهدی تو دربستم عهد همه بشکستم               بعد از تو روا باشد نقض همه پیمان‌ها

تاریخچه آرامگاه سعدی

فقط شاعری به بزرگی سعدی می‌توانست با حضورش خانقاهی را به آرامگاهی چون آرامگاه سعدی تبدیل کند. شیخ شیراز تا پایان عمرش در این مکان زندگی کرد تا اینکه در نهایت به خاک سپرده شد. حالا نوبت عاشقانش رسیده تا تنهایش نگذارند. شمس‌الدین محمد از پادشاهان دوره ایلخانان برای زنده نگه داشتن بزرگی شیخ شیراز، اولین آرامگاه سعدی و مقبره‌اش را بنا کرد تا همچنان مردم به نیکی از او یاد کنند. هرچند حاکم فارس بعد از مدت‌ها دست به خراب کردن آرامگاه زد، اما کریم‌خان زند مردانگی خرج می‌دهد و دست به احیای آن می‌زند.

تاریخچه آرامگاه سعدیانگار کوته‌فکران نمی‌خواستند دست از سر سعدی بردارند، چون به سنگ قبرش هم رحم نکردند و آن را در زمان قاجار شکستند. نوبتی هم باشد، نوبت به علی‌اکبر خان قوام الملک شیرازی رسیده تا سنگ قبری برای قبر شیخ اجل قرار دهد. نابودی و احیای سعدیه تا زمان پهلوی ادامه داشت. سال‌ها گذشت و گذشت تا اینکه محسن فروغی از دانشکده هنرهای زیبا به همراهی علی‌اکبر صادقی، آرامگاهی مکعبی به همراه گنبد آسمانی را در سال 1324 طراحی و از سال 1329 تا 1331 بنا و افتتاح کنند. سعدیه در نهایت در سال 1353 یا 1354 به ثبت ملی رسید.

جاذبه‌های معماری آرامگاه

شاید جاذبه‌های سعدیه را وقتی که از فاصله دور تماشا کنید، چیز چشمگیری نداشته باشد. اما آرامگاه سعدی با کاشی‌کاری، معماری ایرانی و کتیبه‌هایش فرای همه آرامگاه‌هاست. گنبد زیبایش از جنس آسمان، حیاطش به بزرگی بهشت، حوض‌هایش به عظمت دریا، ایوانش به پهنای چهل‌ستون، کتابخانه‌اش از جنس ادبیات و باغش به عطر زندگی، فقط زیبای‌های بیشتر این آرامگاه را نشان می‌دهد. می‌خواهید از زیبای دیگرش بگویم؟ شوریده شیرازی در همسایگی سعدی دفن شده است.

بخش‌های آرامگاه سعدی

آرامگاه سعدی بخش‌های مختلفی دارد.

حیاط

می‌دانید که نمی‌شود به تماشای بنایی با معماری ایرانی و اسلامی بروید و حیاط و حوضی از آن نبینید. محال است. در مقالات قبلی هم اشاره کردم که حیاط و حوض از عناصر جدانشدنی معماری ایرانی و اسلامی، چه در مساجد چه در آرامگاه‌ها و حتی برخی از  منازل هستند. به محض اینکه وارد بهشت سرسبز سعدیه می‌شوید، گل و گیاه و درخت و چمن دستانتان را نوازش می‌کنند و نسیم حوضش صورت‌تان را.

حیاطحوض سکه

هویداست که می‌دانید چرا به این حوض، حوض سکه می‌گویند. همانطور که مردم ایتالیا در آبشار تروی در ایتالیا برای برآورده شدن آرزوهایشان سکه می‌اندازند، مردم شیراز هم به خاطر سنت‌ها و برآورد شدن آرزوهایشان در حوض سکه سعدیه، سکه پرت می‌کنند.

حوض سکهحوض ماهی

اگر بیشتر آرامگاه‌ها و مساجد تنها یک حوض داشته باشند، بدانید که آرامگاه سعدی دستش به کم نمی‌رود. دو حوض مستطیلی و بزرگ در حیاط و حوض ماهی 8 ضلعی و کوچک در زیر بنای سعدیه قرار گرفته است که آب قنات آرامگاه هم در دل آن  ریخته می‌شود.

حوض ماهی آن‌قدر برای مردم شیراز مهم است که کسی نخواهد چپ نگاهش کند. گفتم چپ، تا یادم نرفته بگویم که این حوض ماهی 30 متر مربعی در سمت چپ سعدیه قرار گرفته و به اعتفاد بعضی از شیرازی‌ها خاصیت شفابخشی دارد. همین کافی است تا مردم در شب چهارشنبه سوری دستی به آب آن بزنند. کاشی‌کاری‌هایش هم از استاد تیرانداز در سال 1372 است.

حوض ماهیساختمان اصلی

ظاهر معکبی بیرونی سعدیه با رنگ سفید تراورتن و ستون‌های گرانیت قرمز و درون 8 ضلعی ساختمان با سنگ‌های مرمر نشان‌دهنده معماری ایرانی است. آرامگاهی که نفس در سینه حبس می‌کند. ظاهر بیرونی آرامگاه سعدی گول‌تان را نزند. برای تماشای زیبای‌های آن باید واردش شوید. تازه این‌جاست که درخشش اشعار سعدی روی دیوارها بر دلتان حک می‌شود.

ساختمان اصلیایوان

همین که وارد سعدیه می‌شوید، چشم‌تان به جمال ایوان آرامگاه سعدی با 8 ستون سنگی قهوه‌ایش روشن می‌شود. این ستون‌ها شما را به یاد چهل‌ستون می‌اندازد. ایوانی با سنگ گرانیت قرمز که عاشقش شدم به همراه کتیبه‌هایی از شعرهای شیخ اجل دورتادور آرامگاه سعدی را احاطه کردند.

ایوانکتابخانه

و اما کتابخانه‌ سعدیه که در بخش غربی آرامگاه سعدی با رنگ سفیدش قرار گرفته، یکی از مزیت‌های آرامگاه محسوب می‌شود. کتاب‌های اصیل این کتابخانه به 18378 نسخه و 15101 عنوان می‌رسد. کتابخانه سعدیه از سال 1351 شکل گرفت تا عاشقان و هوداران به هوای دیدن سعدی و آرامگاهش هم که شده، چند صفحه‌ای از کتاب‌های این کتابخانه را مطالعه کنند.

شعرهای آرامگاه سعدی

قصیده‌ای با مطلع زیر در ضلع غربی

خوش است عمر، دریغا گه جاودانی نیست                 پس اعتماد بر این چند روز فانی نیست

بیتی از بوستان با مطلع زیر در ضلع شمال شرقی

الا ای که بر خاک ما بگذری                     به خاک عزیزان که یادآوری

کتیبه‌ای از گلستان در جنوب شرقی

یاد دارم که با کاروان همه شب رفته بودم …

غزلی با مطلع زیر در ضلع جنوب غربی

ای صوفی سرگردان، در بند نکونامی                         تا درد نیاشامی، زین درد نیارامی

دوازده بیت قصیده با مطلع زیر ضلع شمال غربی

خاک من و توست که باد شمال                می‌ببرد سوی یمین و شمال

غزلی از طیبات با مطلع زیر ضلع شمال غربی

به جهان خرم از آنم که جهان حرم از اوست               عاشقم بر همه عالم که همه عالم از اوست

دوازه بیت از قصیده با مطلع زیر در ضلح شرقی

بسی صورت بگیرده است عالم                  وز این صورت بگردد عافبت هم

شعری از بوستان روی سنگ قبر سعدی

کریم السجایا، جمیل الشیم                      نبی البرایا، شفیع الامم

دانستنی‌های جالب درباره آرامگاه سعدیدانستنی‌های جالب درباره آرامگاه سعدی

  • آرامگاه سعدی علی‌رغم حیاط، ایوان، حوض، گل و گیاهش، کتابخانه ارزشمندی از کتاب‌های فارسی را در خود جایی داده است.
  • آرامگاه سعدی 4 حوض دارد؛ دو حوض مستطیلی در حیاط، دو حوض ماهی و حوض سکه در داخل آرامگاه.
  • جالب است بدانید که در نگاه اول ممکن است سعدیه را مکعبی ببیند، اما همین که وارد آرامگاه سعدی می‌شوید، از 8 ضلعی بودنش لذت خواهید برد.
  • اگر به پشت اسکناس ده هزار تومانی نگاهی بیندازید، نقش آرامگاه سعدی را روی آن می‌بینید. البته نمای سعدیه در سکه‌های پانصد ریالی برنزی در سال 1387 هم حک شده است.

دانستنی‌های جالب درباره آرامگاه سعدیساعات بازدید آرامگاه سعدی

آرامگاه سعدی نه تنها در سبزی بهار، بلکه در گرمی تابستان و سرخی پاییز و سپیدی زمستان هم زیباست. اولین روز اردیبهشت هم در آن‌جا غوغایی برپا می‌شود. خیالتان راحت باشد که درهای سعدیه شیراز در طول سال از ساعت 8:00 صبح الی 20:00 یا 21:00 شب به روی شما و گردشگران خارجی باز است.

آرامگاه سعدی کجاست؟

آدرس دسترسی: بسیار خب، همین که با وسایل نقلیه به استان فارس می‌رسید، در اولین فرصت از شمال شرق به شیراز بروید. اتوبوس و تاکسی‌هایی هم برای رساندنتان به سعدیه هم فراهم است.

آدرس: ایران، استان فارس، شیراز، بلوار بوستان، کنار باغ دلگشا، آرامگاه سعدی (سعدیه)

شماره تلفن: ۰۷۱-۳۷۳۰۲۳۰۰

آرامگاه سعدی کجاست؟سعدیه روی گوگل مپ

«شیرازه که میگن سعدیه»

آرامگاهی که دو حوض در حیاطش دارد، یک حوض ماهی و یک حوض سکه در زیر بناهش، یک کتابخانه در اطرافش را نمی‌شود در یک دقیقه تماشا کرد و برگشت. حوصله می‌خواهد. همین که اشعار شیخ اجل را در آرامگاه سعدی بخوانید و لذت ببرید، بسیار زمان می‌برد. مگر دست هنرمندان ایرانی به کم می‌رود.

ممکن است به این مطالب نیز علاقه‌مند باشید
ارسال دیدگاه

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.